Henri Alekan - Η φωτογραφία στο Wings of Desire και στο Η Πεντάμορφη και το Τέρας

Henri Alekan - Ο Ποιητικός Ρεαλισμός και η Μαγεία των Σκιών

Ο Henri Alekan (1909–2001) υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές του φωτός στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο, με μια καριέρα που απλώθηκε σε περισσότερες από έξι δεκαετίες.

Θητεύοντας δίπλα σε πρωτοπόρους του βωβού κινηματογράφου και επηρεασμένος βαθιά από την κλασική ζωγραφική, ο Alekan αντιμετώπιζε τη διεύθυνση φωτογραφίας όχι ως απλή καταγραφή της πραγματικότητας, αλλά ως μια εικαστική πράξη συναισθηματικής μεταστοιχείωσης.

Στο αριστούργημα Wings of Desire (Τα Φτερά του Έρωτα, 1987) του Wim Wenders, ο Alekan δημιούργησε μια αλησμόνητη οπτική μεταφορά για την ανθρώπινη ύπαρξη. Σχεδίασε την εναλλαγή ανάμεσα σε ένα βαθιά ατμοσφαιρικό ασπρόμαυρο που αντιπροσώπευε την αιώνια αλλά ουδέτερη οπτική των αγγέλων και στο έγχρωμο φως που ξυπνά όταν ο άγγελος επιλέγει να γίνει άνθρωπος. Η μετάβαση αυτή δεν ήταν ένα απλό τεχνικό εφέ, αλλά μια βαθιά ποιητική δήλωση για την ομορφιά της θνητής ζωής.

Δεκαετίες νωρίτερα, στο La Belle et la Bête (Η Πεντάμορφη και το Τέρας, 1946) του Jean Cocteau, ο Alekan είχε ήδη θεμελιώσει τον λεγόμενο ποιητικό ρεαλισμό. Εμπνεόμενος από τους πίνακες του Caravaggio, του Rembrandt, του Vermeer και τις γκραβούρες του Gustave Doré, απέφυγε τα θολά φίλτρα που χρησιμοποιούνταν κατά κόρον στα παραμύθια της εποχή.

Αντίθετα, χρησιμοποίησε οξείς, κατευθυντικούς φωτισμούς με μία δεσπόζουσα κύρια πηγή, πλαισιωμένη από δραματικές σκιές. Η ακρίβεια του φωτός του χάρισε στο παραμύθι μια απτή, σχεδόν γλυπτική ποιότητα

Συμπεράσματα & Τι κρατάμε ως φωτογράφοι

Στο σπουδαίο σύγγραμμά του «Περί Φωτός και Σκιών» (Des Lumières et des Ombres), ο Alekan διατυπώνει μια θεμελιώδη αλήθεια: η δραματουργία και η συγκίνηση γεννιούνται μέσα από τη σκιά, την ημισκιά και το σκότος.

Η απουσία σκιών δημιουργεί μια επίπεδη, ανάλαφρη εικόνα, ενώ η παρουσία τους καθοδηγεί το βλέμμα του θεατή και προσδίδει μυστήριο και βάθος.

Ως φωτογράφοι, μαθαίνουμε από τον Alekan ότι η αληθινή ποίηση στην εικόνα προέρχεται από τη μελέτη των μεγάλων δασκάλων της τέχνης και την ακρίβεια στη σύνθεση.

Καθώς ωριμάζουμε καλλιτεχνικά, το ζητούμενο είναι η απλοποίηση δηλαδή να αφαιρούμε τα περιττά φώτα μέχρι να μείνει μόνο η ουσία της σκηνής.

Frequently Asked Questions (FAQ)

1. Πώς χρησιμοποίησε ο Alekan το ασπρόμαυρο και το έγχρωμο φιλμ στο Wings of Desire; 

Το ασπρόμαυρο φιλμ χρησιμοποιήθηκε για να αποδώσει τον άχρονο, παρατηρητικό κόσμο των αγγέλων, ενώ το έγχρωμο φιλμ εμφανίζεται όταν ένας άγγελος μετατρέπεται σε θνητό άνθρωπο, βιώνοντας τις αισθήσεις και τα συναισθήματα της ζωής.

2. Ποιοι ζωγράφοι ενέπνευσαν τον Alekan στο La Belle et la Bête και πώς επηρέασαν το φως του; 

Εμπνεύστηκε από τον Caravaggio, τον Rembrandt, τον Vermeer και τις γκραβούρες του Gustave Doré.

Εφάρμοσε την τεχνική του Caravaggio, χρησιμοποιώντας μια πολύ κατευθυντική κύρια πηγή φωτός (σαν φως που μπαίνει από μια μικρή τρύπα) πλαισιωμένη από δευτερεύουσες ανακλάσεις.

3. Ποια είναι η φιλοσοφία του Alekan για τη σημασία των σκιών στη φωτογραφία; 

Υποστηρίζει ότι οι σκιές, η ημισκιά και το σκότος προσδίδουν δραματικότητα και βάθος στο θέμα, καθοδηγώντας την προσοχή του θεατή, ενώ η παντελής απουσία σκιών αφαιρεί τη χρονική καθοριστικότητα και αποδίδει μια πιο ανάλαφρη ή κωμική διάθεση.

4. Χρησιμοποιούσε ο Alekan φωτομετρητή στις κλασικές του ταινίες; 

Όχι, στο La Belle et la Bête και στις περισσότερες κλασικές του ταινίες ρύθμιζε το φως αποκλειστικά με το μάτι και με μικρά δοκιμαστικά καρέ (slop prints).

Πίστευε ότι η υπερβολική εξάρτηση από τα όργανα μέτρησης μπορεί να κάνει την τέχνη υπερβολικά επιστημονική.

Πηγές

Bergery, Benjamin. Reflections: Twenty-One Cinematographers at Work. ASC Press, 2002. Chapter 11: "Beauty and the Beast — Henri Alekan" (σελ. 85–98) [1, 5, 13, 85–214].