Owen Roizman - Η φωτογραφία στο The French Connection και στο The Exorcist

Owen Roizman -  Η Αυθεντικότητα του Ρεαλισμού 

Ο Owen Roizman υπήρξε ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες της οπτικής ταυτότητας του αμερικανικού κινηματογράφου της δεκαετίας του 1970. Σε μια εποχή που το Χόλιγουντ αναζητούσε μια πιο ωμή και ειλικρινή οπτική γλώσσα, ο Roizman εισήγαγε έναν σκοτεινό, ατμοσφαιρικό ρεαλισμό που δεν βασιζόταν σε έτοιμες συνταγές, αλλά στην παρατήρηση της ίδιας της ζωής.

Στην ταινία The French Connection (1971), η οποία του χάρισε την πρώτη από τις πέντε υποψηφιότητές του για Όσκαρ, ο Roizman βρέθηκε αντιμέτωπος με πρωτόγνωρες τεχνικές προκλήσεις. Μέχρι τότε δεν είχε κινηματογραφήσει ποτέ ηθοποιούς μέσα σε αυτοκίνητο. Προκειμένου να ανακαλύψει πώς θα απέδιδε φυσικά το φως στο εσωτερικό ενός οχήματος, έκανε δοκιμαστικές λήψεις στο γκαράζ του σπιτιού του με τη σύζυγό του, πειραματιζόμενος με μικρά φωτιστικά σώματα. Το τελικό αποτέλεσμα στην ταινία ήταν ένα οπτικό αριστούργημα ντοκιμαντερίστικου ρεαλισμού. Χρησιμοποιώντας κάμερα στο χέρι, υποέκθεση του φιλμ, πουσάρισμα στο εργαστήριο και εκτύπωση σε πιο ανοιχτούς τόνους, πέτυχε μια «κοκκώδη» και ελαφρώς θαμπή υφή που ταίριαζε απόλυτα στον σκληρό κόσμο των αστυνομικών της Νέας Υόρκης.

Λίγα χρόνια αργότερα, στο The Exorcist (1973), ο Roizman ακολούθησε μια εξίσου τολμηρή προσέγγιση, απορρίπτοντας όλα τα καθιερωμένα κλισέ των ταινιών τρόμου. Αντί για υπερβολικά θεατρικούς φωτισμούς και τεχνητές σκιές, επέλεξε έναν απόλυτα πιστευτό, καθημερινό φωτισμό. Η επιλογή αυτή έκανε την ταινία ακόμα πιο τρομακτική, καθώς το υπερφυσικό στοιχείο εισέβαλε σε έναν οικείο, ρεαλιστικό χώρο που ο θεατής αναγνώριζε ως αληθινό.

Τι κρατάμε ως φωτογράφοι

Το μεγάλο δίδαγμα του Owen Roizman είναι ο απόλυτος σεβασμός στην αλήθεια της πηγής φωτός. Ο φωτογράφος οφείλει να παρατηρεί πώς συμπεριφέρεται το φυσικό φως σε έναν χώρο και να το ενισχύει χωρίς να αλλοιώνει τον χαρακτήρα του. Παράλληλα μας διδάσκει την τέχνη της αισθητικής ισορροπίας δηλαδή τον συνδυασμό ενός σκληρού οπίσθιου φωτός (backlight) που δίνει περίγραμμα και διαχωρισμό από το φόντο, με ένα απαλό, ανακλώμενο φως στο πρόσωπο που διατηρεί τη φυσικότητα των εκφράσεων.

Τέλος, μας υπενθυμίζει την αξία της οπτικής αυτοσυγκράτησης. Η φωτογραφία στον κινηματογράφο και στην παραστατική τέχνη δεν υπάρχει για να επιδεικνύει τις τεχνικές γνώσεις του δημιουργού, αλλά για να υπηρετεί την αφήγηση. Όταν κατέχεις την τεχνική, το επόμενο βήμα είναι να αφήσεις την εικόνα να αναπνεύσει με απλότητα και μέτρο.

Frequently Asked Questions (FAQ)

1. Πώς αντιμετώπισε ο Roizman την πρόκληση του φωτισμού στο εσωτερικό των αυτοκινήτων στο The French Connection; 

Επειδή δεν είχε φωτίσει ποτέ ξανά ηθοποιούς μέσα σε αυτοκίνητο, ο Roizman έκανε δοκιμαστικές λήψεις στο γκαράζ του σπιτιού του χρησιμοποιώντας τη σύζυγό του ως μοντέλο και τοποθετώντας μικρά φωτιστικά σώματα για να βρει τη σωστή γωνία φωτός.

2. Ποια ήταν η αισθητική προσέγγιση του Roizman στο The Exorcist; 

Απέφυγε συνειδητά τα κλισέ των ταινιών τρόμου (όπως υπερβολικές σκιές και θεατρικούς φωτισμούς), επιλέγοντας έναν απόλυτα ρεαλιστικό και καθημερινό φωτισμό που έκανε το υπερφυσικό στοιχείο να φαίνεται ακόμα πιο πιστευτό και τρομακτικό.

3. Πώς επιτυγχάνει ο Roizman τον συνδυασμό σκληρού και απαλού φωτός (Hard & Soft);

 Χρησιμοποιεί έναν ισχυρό προβολέα (όπως έναν προβολέα Xenon) για να δημιουργήσει μια σκληρή δέσμη οπίσθιου φωτός (backlight) ή δέσμης παραθύρου, την οποία παράλληλα ανακλά σε ένα πάνελ φελιζόλ (foamcore) για να προσφέρει απαλό, θερμό φως στο πρόσωπο του ηθοποιού.

4. Γιατί ο Roizman υποστηρίζει ότι η φωτογραφία μιας ταινίας πρέπει να είναι συγκρατημένη;

 Υποστηρίζει ότι σε μια ταινία μεγάλου μήκους η φωτογραφία οφείλει να υπηρετεί μια ιστορία διάρκειας δύο ωρών. Αν τα οπτικά εφέ είναι υπερβολικά έντονα, κουράζουν τις αισθήσεις του θεατή και τον αποσπούν από την πλοκή.

Πηγές

Bergery, Benjamin. Reflections: Twenty-One Cinematographers at Work. ASC Press, 2002. Chapter 6: "Hard & Soft — Owen Roizman, ASC" (σελ. 39–48) [1, 5, 11, 92–114].