Lubezki και Cuarón: το φως στο Children of Men και το Gravity
Εμανουέλ Λουμπέζκι και Αλφόνσο Κουαρόν – Όταν η κάμερα έπαψε να παρατηρεί και άρχισε να συμμετέχει στις σκηνές
 |
| O Alfonso Cuarón και ο Emmanuel Lubezki γνωστός ως "Chivo" |
Υπάρχουν συνεργασίες στον κινηματογράφο που τις αναγνωρίζεις από την πρώτη κιόλας εικόνα , όχι επειδή αντιγράφουν ένα σταθερό αισθητικό μοτίβο, αλλά επειδή μοιράζονται μια κοινή γλώσσα για το πώς η κάμερα αφηγείται. Η συνεργασία του Αλφόνσο Κουαρόν με τον Εμανουέλ Λουμπέτσκι ανήκει ακριβώς σε αυτή την κατηγορία.
Ο Cuarón δεν αντιμετωπίζει την κάμερα ως έναν παρατηρητή που καταγράφει γεγονότα από ασφαλή απόσταση. Θέλει να βρίσκεται μέσα στον χώρο, να κινείται μαζί με τους χαρακτήρες και να βιώνει τον χρόνο όπως τον βιώνουν εκείνοι. Ο Lubezki, από την άλλη, δεν χρησιμοποιεί το φως απλώς για να αποδώσει έναν όμορφο φωτισμό, αλλά αξιοποιεί το φυσικό φως, την κίνηση, τον χώρο και τον χρόνο διάρκειας του πλάνου για να δημιουργήσει την αίσθηση ότι ο θεατής βρίσκεται πραγματικά εκεί.
Αυτή η κοινή φιλοσοφία ωρίμασε μέσα από πολλές συνεργασίες, όμως δύο ταινίες την αποτυπώνουν με τον πιο καθαρό τρόπο και αυτές είναι το Children of Men του 2006 και το Gravity του 2013. Η πρώτη άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο ο σύγχρονος κινηματογράφος αντιμετωπίζει το long take ( μονόπλανο ) μέσα στη δράση, ενώ η δεύτερη απέδειξε ότι, ακόμη και όταν σχεδόν όλα γύρω από την κάμερα είναι ψηφιακά κατασκευασμένα, η αίσθηση του πραγματικού μπορεί να παραμείνει συγκλονιστικά ανθρώπινη.
Το πιο ενδιαφέρον, σχετικά με τα παραπάνω. είναι ότι οι δύο ταινίες που αναφέρουμε δεν έχουν ιδιαίτερες ομοιότητες. Η μία πατά στη γη, μέσα στη σκόνη, το αίμα και το φυσικό φως, ενώ η άλλη αιωρείται στο διάστημα, όπου δεν υπάρχει αέρας, βαρύτητα ή μια παραδοσιακή κινηματογραφική σκηνογραφία. Κι όμως, και στις δύο περιπτώσεις η βασική αρχή παραμένει ίδια , δηλαδή ότι η εικόνα δεν ακολουθεί απλά την αφήγηση αλλά είναι η ίδια η αφήγηση.
Οι δύο καλλιτέχνες επαναπροσδιόρισαν τον ρόλο της κάμερας μέσα στην αφήγηση, κάνοντάς την έναν ενεργό αφηγητή και όχι παθητικό παρατηρητή. Στα φιλμ τους η κίνηση δεν κάνει μια σκηνή να είναι ζωντανή ή ενδιαφέρουσα αλλά την ωθεί προς τα εμπρός σαν ρεύμα συνείδησης.
Οι Δύο δημιουργοί που "απελευθέρωσαν" την κάμερα
 |
| Ο Διευθυντής φωτογραφίας Emmanuel Lubezki |
Ο Emmanuel Lubezki γεννήθηκε το 1964 στην Πόλη του Μεξικού και σπούδασε κινηματογραφία στο Centro Universitario de Estudios Cinematográficos (CUEC) του UNAM. Από τα πρώτα του βήματα έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον φυσικό φωτισμό και την οργανική σχέση της κάμερας με τον χώρο. Αργότερα έγινε γνωστός διεθνώς με το προσωνύμιο Chivo, ένα όνομα που στον χώρο της κινηματογραφικής φωτογραφίας εξελίχθηκε σχεδόν σε συνώνυμο της φυσικότητας.
Θα είχε ενδιαφέρον αν συμπληρώναμε ότι το παρατσούκλι Chivo ( τράγος ) του είχε δοθεί στο σχολείο από τους συμμαθητές του. Μετά από αρκετά χρόνια βέβαια το παρατσούκλι αυτό απέκτησε μια εντελώς νέα σημασία. Καθώς ο Lubezki έγραψε ιστορία κερδίζοντας 3 συνεχόμενα Όσκαρ Φωτογραφίας (Gravity, Birdman, The Revenant), για πολλούς το "Chivo" (Goat) ταυτίστηκε με το αγγλικό ακρωνύμιο G.O.A.T. (Greatest Of All Time - ο κορυφαίος όλων των εποχών).
 |
| Ο σκηνοθέτης Alfonso Cuarón |
Ο Alfonso Cuarón, γεννημένος το 1961 επίσης στην Πόλη του Μεξικού, ακολούθησε διαφορετική διαδρομή, αλλά μοιραζόταν ήδη την ίδια ανησυχία ότι αναζητούσε έναν κινηματογράφο όπου ο θεατής δεν θα παρακολουθεί απλώς την ιστορία, αλλά θα τη βιώνει πιο έντονα δηλαδή σχεδόν σαν να είναι εκεί στον συμβάν που εξιστορείται.
Οι δύο τους γνωρίστηκαν αρκετά νωρίς, μέσα στον μεξικανικό κινηματογραφικό χώρο, και συνεργάστηκαν ήδη από τις πρώτες μεγάλες δουλειές του Cuarón, όπως το Sólo con tu pareja το 1991 και αργότερα τα A Little Princess και Great Expectations. Εκεί, όμως, που η σχέση τους απέκτησε πραγματικά νέα διάσταση ήταν όταν άρχισαν να αντιμετωπίζουν κάθε ταινία σαν ένα ενιαίο οπτικό πρόβλημα προς επίλυση.
Ο ίδιος ο Cuarón έχει περιγράψει αρκετές φορές ότι οι σημαντικότερες αποφάσεις για μια ταινία λαμβάνονται πολύ πριν ξεκινήσει το γύρισμα. Με τον Lubezki σχεδίαζαν τη χορογραφία της κάμερας, των ηθοποιών, του φωτός και του χώρου σαν ένα ενιαίο σύστημα. Δεν υπήρχε διαχωρισμός ανάμεσα στη σκηνοθεσία και τη φωτογραφία αλλά υπήρχε μια κοινή γλώσσα.
Children of Men (2006) – Όταν ο χρόνος έγινε μέρος της αγωνίας
Η ιστορία εκτυλίσσεται σε μια δυστοπική Βρετανία, όπου η ανθρωπότητα έχει χάσει την ικανότητα να αποκτά παιδιά. Ο Theo, ένας κουρασμένος δημόσιος υπάλληλος, βρίσκεται ξαφνικά στο κέντρο μιας αποστολής που μπορεί να αλλάξει την ιστορία του κόσμου.
Ο εύκολος δρόμος θα ήταν να φωτογραφηθεί αυτή η πραγματικότητα με υπερβολικά σκοτεινό φωτισμό, έντονα φίλτρα και εμφανή αισθητική παρακμής. Ο Lubezki επιλέγει το ακριβώς αντίθετο φωτίζοντας τον κόσμο με φυσικό τρόπο, με συννεφιασμένο, ψυχρό, βρετανικό φως, δρόμους γεμάτους λεπτομέρειες και ανθρώπους που συνεχίζουν να ζουν. Η καταστροφή δεν παρουσιάζεται ως εντυπωσιακό θέαμα, αλλά ως καθημερινότητα, και αυτή η επιλογή κάνει την ταινία ακόμη πιο ανησυχητική.
Η κάμερα που δεν εγκαταλείπει ποτέ τον χαρακτήρα
Το τεχνικό στοιχείο που συζητήθηκε περισσότερο όσον αφορά την συγκεκριμένη ταινία ήταν τα περίφημα μεγάλα μονοπλάνα. Το σημαντικό, όμως, δεν είναι η διάρκειά τους, αλλά ο λόγος ύπαρξής τους.
Η διάσημη σκηνή της επίθεσης μέσα στο αυτοκίνητο δεν δημιουργήθηκε για να εντυπωσιάσει τεχνικά. Δημιουργήθηκε επειδή ο θεατής δεν πρέπει να αποκτήσει ασφαλή απόσταση. Η κάμερα παραμένει εγκλωβισμένη μαζί με τους χαρακτήρες, γυρίζει και περιστρέφεται, χάνει στιγμιαία την ορατότητα και ξαναβρίσκει τα πρόσωπα, χωρίς ο χρόνος να διακόπτεται από το μοντάζ. Συνεχίζει αδιάκοπα και, μαζί του, συνεχίζεται και το άγχος.
Για να πραγματοποιηθεί αυτή η εμπειρία για την θεατή, κατασκευάστηκε ένα ειδικό μηχανικό σύστημα μέσα στο αυτοκίνητο, με την οροφή τροποποιημένη ώστε ο χειριστής dolly, ο focus puller και ο ίδιος ο Lubezki να μπορούν να χειρίζονται την κάμερα από μια πλατφόρμα πάνω από τους ηθοποιούς ενώ το όχημα βρισκόταν εν κινήσει. Το αποτέλεσμα δεν μοιάζει με μια τεχνική επίδειξη, αλλά δίνει την αίσθηση στον θεατή ότι η κάμερα να ψάχνει απεγνωσμένα μια διέξοδο.
Το φυσικό φως ως μέσο αλήθειας
Ένα από τα μεγαλύτερα μαθήματα που προσφέρει το Children of Men στους διευθυντές φωτογραφίας είναι η σχέση και η εξέλιξη του έργου με το φυσικό φως. Ο Lubezki δεν προσπαθεί να νικήσει τον ουρανό αλλά τον χρησιμοποιεί, με τα σύννεφα να λειτουργούν σαν τεράστιο diffusion και τις εξωτερικές σκηνές να αποκτούν ομοιογένεια χωρίς να χάνουν την αίσθηση του πραγματικού.
Ακόμη και οι εσωτερικοί χώροι μοιάζουν να φωτίζονται από παράθυρα, λάμπες και πραγματικές πηγές φωτός, αντί για εμφανή κινηματογραφικά φωτιστικά setup. Η φυσικότητα αυτή δεν σημαίνει έλλειψη σχεδιασμού, αντιθέτως μάλιστα, απαιτεί εξαιρετικά ακριβή έλεγχο της έκθεσης, των αντανακλάσεων και της συνέχειας μεταξύ των διαφορετικών λήψεων.
Η πολεμική σκηνή που άλλαξε τη σύγχρονη δράση
Η τελική "πολεμική" σκηνή αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα που φανερώνει την φιλοσοφία των δύο δημιουργών. Η κάμερα ακολουθεί τον Theo μέσα σε ένα κτίριο που καταρρέει, ενώ οι εκρήξεις συμβαίνουν δίπλα της και η σκόνη καλύπτει τον φακό. Ακόμη και μια σταγόνα αίματος παραμένει πάνω στο μπροστινό στοιχείο του φακού αντί να αφαιρεθεί.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο. Σε έναν παραδοσιακό κινηματογράφο, ένας λερωμένος φακός θεωρείται τεχνικό λάθος. Εδώ όμως , σε αυτήν την σκηνή, ο λερωμένος φακός, γίνεται απόδειξη παρουσίας του θεατή στο γεγονός δίνοντας την αίσθηση ότι δεν παρακολουθεί τη μάχη, αλλά βρίσκεται μέσα σε αυτήν.
Gravity (2013) – Όταν το διάστημα απέκτησε ανθρώπινη πνοή
 |
| Gravity (2013) , σκηνοθεσία Alfonso Cuarón και cinematography Emmanuel Lubezki |
Επτά χρόνια αργότερα, ο Cuarón και ο Lubezki βρίσκονται μπροστά σε ένα εντελώς διαφορετικό κινηματογραφικό θέμα με ένα αντίστοιχο διαφορετικό εμπόδιο που θα πρέπει να ξεπεράσουν. Στο Gravity δεν υπάρχει πραγματικό διάστημα για να φωτογραφηθεί, ούτε βαρύτητα, ούτε ένα έτοιμο σκηνικό όπως γνωρίζουμε. Για ένα μεγάλο μέρος της ταινίας μάλιστα δεν υπάρχει καν ένα παραδοσιακό set. Κι όμως, η ταινία δίνει την αίσθηση ότι όλα συμβαίνουν μπροστά στην κάμερα.
Η επανάσταση του Light Box
Η μεγαλύτερη καινοτομία του Gravity ήταν το περίφημο Light Box. Αντί να φωτίζουν τους ηθοποιούς με συμβατικούς προβολείς, δημιούργησαν έναν τεράστιο κύβο ύψους περίπου έξι μέτρων, καλυμμένο με εκατοντάδες χιλιάδες LED, πάνω στις επιφάνειες του οποίου προβάλλονταν εικόνες της Γης, του Ήλιου και των αντανακλάσεων.
Έτσι, το φως που έφτανε στα πρόσωπα της Sandra Bullock και του George Clooney αντιδρούσε φυσικά στις κινήσεις τους. Δεν ήταν απλώς προσομοίωση, αλλά πραγματικός φωτισμός που προερχόταν από ένα ψηφιακά σχεδιασμένο περιβάλλον. Αυτή η τεχνολογία επέτρεψε κάτι που μέχρι τότε θεωρούνταν εξαιρετικά δύσκολο, δηλαδή να διατηρηθεί η οργανική συμπεριφορά του φωτός μέσα σε έναν σχεδόν ολοκληρωτικά ψηφιακό κόσμο.
Η εικονική κάμερα που κινείται σαν άνθρωπος
 |
Στο Gravity η κάμερα φαίνεται να κάνει αδιανόητες κινήσεις: σχεδόν αδύνατες ως προς την πραγματοποίησή τους, περνά μέσα από κράνη, περιστρέφεται χωρίς περιορισμούς και αλλάζει οπτική χωρίς εμφανές κόψιμο. Το ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι αυτές οι κινήσεις δεν μοιάζουν ποτέ τυχαίες.
Ο Cuarón σχεδίασε την ταινία μέσα από εκτεταμένο previs ( προ-οπτικοποίηση με τρισδιάστατα 3D προσχέδια εκδοχής της ταινίας μέσα από υπολογιστή ) πριν ξεκινήσει το γύρισμα, δίνοντας στην κάμερα σχεδόν ανθρώπινη συνείδηση. Πλησιάζει όταν χρειάζεται και απομακρύνεται όταν η μοναξιά γίνεται συντριπτική, ενώ πολλές φορές μεταβαίνει από εξωτερική παρατήρηση σε υποκειμενική εμπειρία χωρίς ο θεατής να αντιλαμβάνεται το ακριβές σημείο μετάβασης.
Το φως της Γης ως βασική φωτιστική πηγή
Ο Lubezki αντιμετώπισε τη Γη σαν τον μεγαλύτερο ανακλαστήρα του σύμπαντος. Το μπλε του πλανήτη, το λευκό των νεφών, οι πορτοκαλί ανατολές και οι νυχτερινές πόλεις λειτουργούν ως δυναμικές φωτιστικές πηγές, ενώ οι αντανακλάσεις πάνω στα κράνη γίνονται συνεχώς μέρος της σύνθεσης. Έτσι, η εικόνα παραμένει ζωντανή ακόμη και όταν το κάδρο μοιάζει σχεδόν άδειο.
Η σκηνή της γέννησης
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της ταινίας είναι όταν η Ryan Stone αιωρείται σε εμβρυακή στάση μέσα στον διαστημικό σταθμό. Ο φωτισμός είναι απαλός, οι σκιές περιορισμένες και η κάμερα επιβραδύνει, με αποτέλεσμα ολόκληρη η ταινία να παύει ξαφνικά να αφορά το διάστημα και να αφορά την επανεκκίνηση της ζωής.
Είναι μια στιγμή όπου η τεχνολογία εξαφανίζεται και μένει μόνο η ανθρώπινη εμπειρία.
Από τη γη στο διάστημα: η εξέλιξη μιας κοινής κινηματογραφικής γλώσσας
Αν παρακολουθήσουμε το Children of Men και το Gravity διαδοχικά, γίνεται φανερό ότι δεν πρόκειται για δύο ανεξάρτητες αισθητικές προσεγγίσεις, αλλά για δύο στάδια της ίδιας αναζήτησης.
Στο Children of Men η κάμερα μαθαίνει να κινείται μέσα στον πραγματικό κόσμο χωρίς να διακόπτει την εμπειρία, ενώ στο Gravity αυτή η ίδια λογική μεταφέρεται σε έναν χώρο που δεν υπάρχει φυσικά. Στην πρώτη ταινία το φυσικό φως γίνεται εργαλείο αλήθειας, ενώ στη δεύτερη η τεχνολογία χρησιμοποιείται για να αναπαράγει την αλήθεια του φυσικού φωτός.
Η κοινή τους φιλοσοφία δεν αφορά την τεχνική δυσκολία, αλλά την εμπιστοσύνη. Ο Cuarón έχει εξηγήσει ότι οι πιο σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονταν ήδη από την προπαραγωγή. Ο Lubezki δεν ερχόταν απλώς να φωτίσει ένα ήδη αποφασισμένο σκηνικό, αλλά συμμετείχε στη διαμόρφωση του τρόπου με τον οποίο ο θεατής θα κινούνταν μέσα στον κόσμο της ταινίας.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο χαρακτηριστικό της συνεργασίας τους , ότι δηλαδή δεν σχεδίαζαν εικόνες, αλλά εμπειρίες.
Η κληρονομιά του Emmanuel Lubezki και του Alfonso Cuarón
Η επιρροή της συνεργασίας, Lubezki και Cuarón, ξεπερνά κατά πολύ τις δύο αυτές ταινίες. Το Children of Men επηρέασε βαθιά τον τρόπο με τον οποίο γυρίζονται σήμερα οι σκηνές δράσης με συνεχόμενη κάμερα, καθώς πολλές μεταγενέστερες παραγωγές υιοθέτησαν την ιδέα ότι το long take μπορεί να λειτουργεί ως εργαλείο έντασης και όχι απλώς ως τεχνικό κατόρθωμα.
Το Gravity άνοιξε έναν νέο δρόμο για την ενοποίηση κινηματογραφικής φωτογραφίας και ψηφιακής παραγωγής. Η χρήση του Light Box, του previs και της εικονικής κάμερας έγινε σημείο αναφοράς για πολλές μεγάλες παραγωγές που ακολούθησαν.
Για τον ίδιο τον Lubezki, η ταινία αποτέλεσε και την αρχή μιας ιστορικής πορείας στα Όσκαρ. Κέρδισε το πρώτο του Όσκαρ Καλύτερης Φωτογραφίας για το Gravity το 2014, ακολουθούμενο από δύο ακόμη συνεχόμενες νίκες για τα Birdman (2015) και The Revenant (2016), καθιστώντας τον τον πρώτο διευθυντή φωτογραφίας στην ιστορία του θεσμού με τρία συνεχόμενα Όσκαρ.
Πέρα, όμως, από τα βραβεία, η μεγαλύτερη παρακαταθήκη της συνεργασίας τους βρίσκεται αλλού. Έδειξαν ότι η κινηματογραφική κάμερα μπορεί να πάψει να είναι ένα εξωτερικό βλέμμα, να αναπνέει, να φοβάται, να χάνει τον προσανατολισμό της και να σηκώνεται ξανά. Και όταν συμβαίνει αυτό, ο θεατής παύει να παρακολουθεί μια ταινία και αρχίζει να τη ζει.
Συχνές ερωτήσεις για τον Emmanuel Lubezki και τον Alfonso Cuarón
Ποιες είναι οι σημαντικότερες συνεργασίες του Emmanuel Lubezki με τον Alfonso Cuarón; Οι δύο έχουν συνεργαστεί σε έξι ταινίες: Sólo con tu pareja (1991), A Little Princess (1995), Great Expectations (1998), Y Tu Mamá También (2001), Children of Men (2006) και Gravity (2013). Οι δύο τελευταίες θεωρούνται οι πιο επιδραστικές στην ιστορία της σύγχρονης κινηματογραφικής φωτογραφίας.
Γιατί θεωρείται τόσο σημαντικό το Children of Men; Επειδή επαναπροσδιόρισε τη χρήση του long take στη δράση. Τα μεγάλα μονοπλάνα δεν λειτουργούν ως τεχνική επίδειξη, αλλά ως μέσο εμβύθισης, κρατώντας τον θεατή μέσα στον ίδιο χρόνο και χώρο με τους χαρακτήρες.
Πώς γυρίστηκε η διάσημη σκηνή μέσα στο αυτοκίνητο; Η οροφή του οχήματος τροποποιήθηκε ώστε ο χειριστής της κάμερας και ο Lubezki να μπορούν να χειρίζονται το πλάνο από μια πλατφόρμα πάνω από τους ηθοποιούς ενώ το αυτοκίνητο κινούνταν, με ειδικό μηχανισμό dolly στο εσωτερικό, ώστε να δημιουργηθεί η αίσθηση ενός αδιάκοπου πλάνου.
Τι ήταν το Light Box στο Gravity; Το Light Box ήταν ένας τεράστιος κύβος καλυμμένος με LED panels που πρόβαλλε εικόνες της Γης και του διαστήματος γύρω από τους ηθοποιούς. Έτσι δημιουργούνταν πραγματικός φωτισμός και φυσικές αντανακλάσεις πάνω στα πρόσωπα και τα κράνη τους.
Κέρδισε ο Emmanuel Lubezki Όσκαρ για το Gravity; Ναι. Το 2014 κέρδισε το πρώτο του Όσκαρ Καλύτερης Φωτογραφίας για το Gravity, και στη συνέχεια πέτυχε ακόμη δύο συνεχόμενες νίκες για τα Birdman (2015) και The Revenant (2016), γίνοντας ο πρώτος διευθυντής φωτογραφίας με τρία συνεχόμενα Όσκαρ.
Ποια είναι η μεγαλύτερη κληρονομιά της συνεργασίας τους; Η μεγαλύτερη παρακαταθήκη τους είναι ότι αντιμετώπισαν την κάμερα ως ενεργό αφηγητή. Η κίνηση, το φυσικό φως, ο χρόνος και ο χώρος λειτουργούν ως δραματουργικά εργαλεία και όχι απλώς ως αισθητικές επιλογές.
Γιατί ο Emmanuel Lubezki αποκαλείται «Chivo»; Το προσωνύμιο «Chivo» προέρχεται από τα πρώτα χρόνια της καριέρας του στο Μεξικό και έχει καθιερωθεί διεθνώς ως το όνομα με το οποίο τον αναγνωρίζει ο χώρος της κινηματογραφικής φωτογραφίας.
Πηγές
- Wikipedia, Emmanuel Lubezki
- Wikipedia, Alfonso Cuarón
- Wikipedia, Children of Men
- Wikipedia, Gravity (2013 film)
- Wikipedia, Y tu mamá también
- American Cinematographer / ASC, Children of Men: Humanity's Last Hope
- American Cinematographer / ASC, AC Gallery: Children of Men
- American Cinematographer / ASC, Third in a Row: Emmanuel Lubezki Wins Oscar for The Revenant
- Criterion Collection, Y tu mamá también
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου