Η συνεργασία του φωτογράφου Roger Deakins με τον Denis Villeneuve

Ρότζερ Ντίκινς και Ντενί Βιλνέβ - Από το Prisoners στο Sicario και το Blade Runner 2049

Roger Deakins και Denis Villeneuve σε γύρισμα του Blade Runner 2049

Οι ταινίες που δεν εκπληρώνουν απλά τους στόχους μιας παραγωγής δημιουργώντας πίσω τους έναν τρόπο ζωής και σκέψης ή εγείροντας διαχρονικά ερωτήματα ανοίγοντας συζητήσεις είναι σίγουρα λίγες και διαχρονικές. Τέτοιου είδους ταινίες δημιούργησε η συνάντηση του Ρότζερ Ντίκινς με τον Ντενί Βιλνέβ. 

Από το Prisoners του 2013 έως και το Blade Runner 2049 του 2017, με την δημιουργία του Sicario ανάμεσα,  οι δύο δημιουργοί πέρασαν από το σκοτεινό αστυνομικό θρίλερ σε έναν κόσμο βίας και ηθικής ασάφειας και, από εκεί, σε ένα από τα πιο φιλόδοξα έργα επιστημονικής φαντασίας του σύγχρονου κινηματογράφου.

Κι όμως, παρά τις αισθητές διαφορές των τριών ταινιών, υπάρχει κάτι που τις ενώνει και αυτό είναι το φως που δεν χρησιμοποιείται απλά για να βλέπουμε στο σκοτάδι αλλά για να αισθανόμαστε.

Ένας υποψιασμένος θεατής μπορεί να διαπιστώσει ότι η βροχή στο Prisoners, η σκληρή λιακάδα και οι βαθιές σκιές στο Sicario, τα πορτοκαλί, κίτρινα και μπλε τοπία του Blade Runner 2049 δεν είναι απλά διακοσμητικές επιλογές αλλά είναι κομμάτια της αφήγησης.

Ο Deakins και ο Villeneuve καταλαβαίνουν ότι η εικόνα μπορεί να δημιουργήσει αγωνία πριν ακόμη συμβεί κάτι, να αποκαλύψει την ψυχολογία ενός χαρακτήρα χωρίς ομιλία ή διάλογο και, κυρίως, να δημιουργήσει την αίσθηση στον θεατή ότι βρίσκεται μέσα στον ίδιο κόσμο με τους ήρωες.

Η πρώτη τους συνεργασία ήρθε το 2013, με το Prisoners. Ακολούθησαν το Sicario και το Blade Runner 2049. Τρεις ταινίες που χάρισαν στον Deakins τρεις συνεχόμενες υποψηφιότητες για Όσκαρ Φωτογραφίας και, τελικά, το πρώτο του Academy Award, για το Blade Runner 2049.

Αλλά η ιστορία της συνεργασίας τους δεν αφορά απλά την δημιουργία των τριών επιτυχημένων ταινιών αλλά την χημεία που δημιουργήθηκε μεταξύ τους κατά την διάρκεια της δημιουργικής εργασίας τους.

Ρότζερ Ντίκινς και Ντενί Βιλνέβ: Μια συνεργασία που ξεκίνησε σχεδόν τυχαία

Ο cinematographer Roger Deakins

Ο Roger Deakins είχε ήδη πίσω του μια τεράστια καριέρα όταν συνάντησε τον Denis Villeneuve. Είχε φωτογραφίσει ταινίες των αδελφών Coen, του Sam Mendes, του Frank Darabont και πολλών ακόμη σημαντικών σκηνοθετών. Είχε ήδη κερδίσει τεράστια αναγνώριση, χωρίς όμως να έχει πάρει ακόμη το Όσκαρ.

Ο Villeneuve,  ερχόταν από τον Καναδά με μια σειρά από ταινίες που είχαν δείξει ότι δεν τον ενδιέφερε η εύκολη αφήγηση. Το Polytechnique και κυρίως το Incendies είχαν κάνει το όνομά του γνωστό διεθνώς.

Οι δυο τους γνωρίστηκαν σε μια εκδήλωση της Ακαδημίας, όπου ο Deakins είχε κληθεί να παρουσιάσει τον Villeneuve λόγω της υποψηφιότητας του Incendies. Ο Deakins ενθουσιάστηκε με την ταινία και ζήτησε από τον ατζέντη του να μάθει τι ετοίμαζε ο σκηνοθέτης.

Όταν έμαθε ότι ο Villeneuve δούλευε το Prisoners εκδήλωσε ενδιαφέρον να συνεργαστεί μαζί του. Ο ίδιος μάλιστα έχει περιγράψει εκείνη τη γνωριμία ως μια τυχαία συγκυρία που τελικά αποδείχθηκε καθοριστική.

Θα μπορούσε να θεωρηθεί, ως σημαντικό στοιχείο,  ότι το Prisoners δεν ήταν ότι πιο εύκολο σαν ταινία για να ξεκινήσουν την συνεργασία και να βρουν την κοινή τους γλώσσα όμως εκ του αποτελέσματος αποδείχθηκε σημαντικό. 

Prisoners (2013): Η βροχή, η σιωπή και το σκοτάδι

Σκηνή από την ταινία Prisoners (2013) - Διεύθυνση Φωτογραφίας Roger Deakins και Σκηνοθεσία Denis Villeneuve

Λίγα λόγια για την ταινία

Όταν δύο μικρά κορίτσια εξαφανίζονται μυστηριωδώς την ημέρα των Ευχαριστιών, η αγωνία των οικογενειών μετατρέπεται σε απόγνωση. Ενώ ο μεθοδικός ντετέκτιβ Λόκι προσπαθεί να βρει άκρη μέσα σε έναν λαβύρινθο ψεμάτων και ελάχιστων στοιχείων, ο πατέρας ενός από τα παιδιά, τυφλωμένος από οργή και πεπεισμένος ότι η αστυνομία αργεί, αποφασίζει να πάρει τον νόμο στα χέρια του. Μια βαριά, υγρή και ασφυκτική εξερεύνηση των ηθικών ορίων και του σκοταδιού που κρύβει η ανθρώπινη ψυχή.

Τι μπορούμε να κρατήσουμε ως φωτογράφοι

Το περιβάλλον και ο καιρός (η βροχή, η υγρασία, η μουντάδα) λειτουργούν ως προέκταση της ανθρώπινης ψυχολογίας. Αποφύγετε τον υπερκορεσμό. Αναζητήστε τις γκρίζες, διάχυτες τονικότητες που μεταφέρουν την εσωτερική σιωπή και το δράμα.

Το σημαντικότερο μάθημα του Prisoners είναι ότι το σκοτάδι δεν σημαίνει απαραίτητα μαύρο κάδρο.Ο Deakins δεν βυθίζει την εικόνα σε μαύρο. Χρησιμοποιεί γκρι ουρανούς, υγρασία, διάχυτο φως και σκιές. Έτσι δημιουργεί αβεβαιότητα χωρίς να στερεί από την εικόνα την πληροφορία.

Αυτό είναι πολύ χρήσιμο και για τη φωτογραφία δρόμου. Αν θέλεις μια σκοτεινή εικόνα, δεν χρειάζεται να υποεκθέσεις απλώς. Μπορείς να δουλέψεις με τον ουρανό, τις ανακλάσεις της βροχής, το υγρό οδόστρωμα, το διάχυτο φως και τις περιοχές σκιάς. Η εικόνα πρέπει να δημιουργεί την ψυχολογική κατάσταση χωρίς να την εξηγεί.

Αποφθέγματα του Roger Deakins

«Ο στόχος δεν είναι να κάνεις ένα εντυπωσιακό μεμονωμένο πλάνο που θα κάνει τον θεατή να ξεχάσει την ιστορία, αλλά να χτίσεις μια οπτική συνοχή που υπηρετεί την ίδια την ψυχή της ταινίας.»

«Φωτίζω για να αποκαλύψω την αλήθεια ενός χαρακτήρα ή την ατμόσφαιρα ενός χώρου, όχι για να δείξω πόσο έξυπνος είναι ο φωτισμός μου. Η απλότητα είναι πάντα πιο δυνατή από την υπερβολή.»

Η φωτογραφία στο Prisoners

Το Prisoners είναι μια ταινία για την εξαφάνιση δύο μικρών κοριτσιών όμως πίσω από την αστυνομική ιστορία υπάρχει κάτι πολύ πιο σκοτεινό. Εγείρεται το ερώτημα μέχρι πού μπορεί να φτάσει ένας άνθρωπος όταν αισθανθεί ότι η δικαιοσύνη δεν μπορεί να τον βοηθήσει.

Ο Hugh Jackman υποδύεται έναν πατέρα που αποφασίζει να πάρει τον νόμο στα χέρια του, ενώ ο Jake Gyllenhaal είναι ο ντετέκτιβ Loki, ο άνθρωπος που προσπαθεί να βρει τα παιδιά μέσα σε έναν κόσμο όπου κάθε απάντηση γεννά ακόμη περισσότερα ερωτήματα.

Ο Deakins και ο Villeneuve αποφάσισαν από την αρχή ότι η ταινία έπρεπε να έχει μια βαριά, υγρή και σχεδόν ασφυκτική ατμόσφαιρα με την βροχή να φανερώνει την ψυχολογία και όχι απλά τον καιρό.

Ενώ τα γυρίσματα έγιναν στην Ατλάντα που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή για τον βροχερό της καιρό, από σύμπτωση, η παραγωγή έπεσε πάνω στον πιο βροχερό χειμώνα στην πόλη εδώ και χρόνια. Το γεγονός αυτό εξυπηρέτησε απόλυτα την ατμόσφαιρα που ήθελε ο Villeneuve.

Ο Deakins χρησιμοποίησε στα γυρίσματα όσο το δυνατόν περισσότερο φυσικό φως, την κίνηση της κάμερας με αργές κινήσεις και ένα σκοτεινό, συννεφιασμένο περιβάλλον. Μπορούμε να παρατηρήσουμε επίσης κάτι πολύ ενδιαφέρον στον τρόπο που χρησιμοποιούνται οι χώροι. Τα σπίτια δεν μοιάζουν ασφαλή όπως και οι δρόμοι δίνουν μια αίσθηση ασφυκτική. Τα δάση κρύβουν περισσότερα από όσα αποκαλύπτουν και το φως της ημέρας έχει κάτι απειλητικό.

Ο Deakins δεν επιλέγει να βυθίσει τα πάντα στο μαύρο για να δημιουργήσει σκοτάδι. Αφήνει το γκρίζο του ουρανού, την υγρασία, τις σκιές και το διάχυτο φως να δημιουργήσουν μια αίσθηση αβεβαιότητας. Η απώλεια των χρωμάτων της φύσης αγγίζει και τις ψυχές των ανθρώπων.

Sicario (2015): Εκεί όπου το φως γίνεται απειλή

Λίγα λόγια για την ταινία

Μια ιδεαλίστρια πράκτορας του FBI στρατολογείται από μια μυστική ομάδα κρούσης της κυβέρνησης προκειμένου να βοηθήσει στον α αδυσώπητο πόλεμο κατά των καρτέλ ναρκωτικών στα σύνορα ΗΠΑ και Μεξικού. Καθώς η αποστολή προχωρά, βυθίζεται σε έναν ηθικά γκρίζο κόσμο όπου οι νόμοι δεν έχουν ισχύ, τα όρια ανάμεσα στο καλό και το κακό διαγράφονται, και η βία γεννάει μόνο περισσότερη βία.

Τι μπορούμε να κρατήσουμε ως φωτογράφοι

Το σκληρό φως της ημέρας μπορεί να γίνει πιο απειλητικό από το βαθύ σκοτάδι. Η αντίθεση ορίζει την ηθική ασάφεια. Μελετήστε πώς οι σκληρές σκιές στην έρημο ή στους δρόμους αναδεικνύουν τη μικρότητα της ανθρώπινης φιγούρας μέσα στο τοπίο.

Το σημαντικότερο μάθημα είναι ότι το φως δεν είναι υποχρεωμένο να είναι ευχάριστο για να είναι όμορφο ή αποτελεσματικό. Το σκληρό μεσημεριανό φως δημιουργεί έντονες σκιές και αποκαλύπτει τη σκληρότητα του περιβάλλοντος. Η έρημος λειτουργεί ως τεράστιος οπτικός χώρος μέσα στον οποίο ο άνθρωπος χάνει το μέγεθός του.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η σκηνή του τούνελ. Η θερμική απεικόνιση και το night vision δεν χρησιμοποιούνται ως απλό εφέ. Ο θεατής βλέπει τον κόσμο περίπου όπως τον βλέπουν οι χαρακτήρες. Η τεχνολογία της εικόνας επομένως γίνεται μέρος της αφήγησης.

Για έναν φωτογράφο, το μάθημα είναι σαφές. Η όποια τεχνική επιλογή αποκτά αξία μόνο όταν αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ο θεατής βιώνει τον χώρο με την πρόθεση πάντα του σκηνοθέτη και του φωτογράφου.

Η φωτογραφία στο Sicario (2015)

Δύο χρόνια αργότερα, ο Deakins και ο Villeneuve συναντήθηκαν ξανά, στα σύνορα Ηνωμένων Πολιτειών και Μεξικού, για τη δημιουργία μιας ταινίας που αποκαλύπτει στους θεατές ότι η καταπολέμηση των ναρκωτικών δεν είναι μια καθαρή μάχη ανάμεσα στο καλό και το κακό αλλά κάτι που δεν χωρά στα όρια τους. Και ο Deakins αυτή την αδιόρατη πλευρά του κόσμου βρίσκει έναν καταπληκτικό τρόπο να την κάνει ορατή.

Το Sicario δεν είναι μια σκοτεινή ταινία λόγω των ιδιαίτερα έντονων νυχτερινών σκηνών αλλά επειδή ακόμη και το φως της ημέρας μοιάζει απειλητικό. 

Ο ήλιος είναι σκληρός, οι σκιές είναι βαθιές, η έρημος μοιάζει ατελείωτη αναδεικνύοντας την μικρότητα των ανθρώπων.

Ο Deakins φωτογράφισε την ταινία με την σύγχρονη, για την εποχή,  ψηφιακή κινηματογραφική κάμερα ARRI Alexa και αξιοποίησε τη δυνατότητά της να καταγράψει τόσο τις σκληρές φωτεινές περιοχές όσο και τις βαθιές σκιές.

Η επιλογή αυτή ήταν σημαντική γιατί ο Deakins δεν ενδιαφερόταν να κάνει την ταινία όμορφη με τον συμβατικό τρόπο αλλά ήθελε η εικόνα να υπηρετεί την ιστορία.

Όπως έχει πει ο ίδιος, ο στόχος ενός διευθυντή φωτογραφίας είναι η συνοχή ολόκληρης της εικόνας και όχι ένα μεμονωμένο εντυπωσιακό πλάνο που θα κάνει τον θεατή να ξεχάσει την ιστορία και αυτό φαίνεται σε όλο το Sicario.

Η επιχείρηση στο τούνελ

Η επιχείρηση στο τούνελ είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική στιγμή της συνεργασίας τους. Οι άνδρες κινούνται μέσα στο σκοτάδι με θερμικές κάμερες και night vision. Ο Deakins δεν μπορούσε απλώς να δημιουργήσει ένα όμορφο νυχτερινό περιβάλλον αλλά έπρεπε να ακολουθήσει τη λογική της οπτικής των χαρακτήρων.

Θα ήταν επίσης σημαντικό να αναφέρουμε ότι ο σκηνοθέτης βάζει τον θεατή να βλέπει ότι βλέπουν ακριβώς και οι πρωταγωνιστές της σκηνής στην ταινία. Η θερμική απεικόνιση δεν είναι εφέ για εντυπωσιασμό αλλά είναι μέρος της ίδιας της αφήγησης. Η τεχνολογία δεν απομακρύνει λοιπόν τον θεατή από την ιστορία που εξελίσσεται στην ταινία απεναντίας μάλιστα των τοποθετεί ως μάρτυρά της. 

Η σκηνή της κουζίνας

Και όταν έρχεται το τέλος, χωρίς κανένα τεράστιο ή μεγαλεπίβολο σκηνικό δύο άνθρωποι κάθονται σε μια κουζίνα. Δεν υπάρχει καμία έντονη χορογραφία δράσης ή κάποιο εφέ αλλά μόνο η Emily Blunt και ο Benicio del Toro. Φαινομενικά δεν συμβαίνει τίποτα φαντασμαγορικό. Για αυτό το πλάνο όμως, ο Deakins στάθηκε στο πόσο σημαντικό είναι να φωτογραφίζεις ένα ανθρώπινο πρόσωπο, ενώ ο Villeneuve μίλησε για την ένταση και την ισορροπία ανάμεσα στους δύο ηθοποιούς και τον τρόπο με τον οποίο κινούνται μέσα και έξω από το φως. Όλα καθορίζονται με προσύλωση και προσοχή αναδεικνύοντας μια πολύτιμη λεπτομέρεια. Αυτό μας δείχνει ότι η συνεργασία τους δεν βασιζόταν στις μεγάλες εικόνες αλλά στην ακρίβεια για να μπορέσει η εικόνα να αποδώσει το βάθος και το δράμα της ιστορίας στον θεατή με κάθε λεπτομέρεια.

Blade Runner 2049 (2017): Όταν η συνεργασία μεγάλωσε μαζί με τον κόσμο

Λίγα λόγια για την ταινία

Τριάντα χρόνια μετά τα γεγονότα της αρχικής ταινίας, ένας νέος "Replica" αστυνομικός, ο Officer K, ανακαλύπτει ένα χαμένο μυστικό που απειλεί να διαλύσει ό,τι έχει απομείνει από την εύθραυστη κοινωνική τάξη. Η αναζήτηση της αλήθειας τον οδηγεί στον εξαφανισμένο εδώ και δεκαετίες πρώην ντετέκτιβ Ρικ Ντέκαρντ, θέτοντας υπαρξιακά ερωτήματα για το τι σημαίνει πραγματικά να είσαι ζωντανός και ανθρώπινος.

Τι μπορούμε να κρατήσουμε ως φωτογράφοι

Το χρώμα δρα ως αρχιτεκτονική του συναισθήματος και δεν μπαίνει απλώς για να είναι όμορφο ή διακοσμητικό. Χτίζει τον χώρο με τον ίδιο τρόπο που ένας αρχιτέκτονας χτίζει το έργο του.

Όταν ο Ρότζερ Ντίκινς και ο Ντενί Βιλνέβ γεμίζουν ένα πλάνο με βαθύ πορτοκαλί στην έρημο, με ψυχρό μπλε στους εσωτερικούς χώρους ή με κιτρινωπές αποχρώσεις, δεν καθορίζουν απλώς τι βλέπουμε, αλλά πώς πρέπει να νιώσουμε μέσα σε αυτόν τον χώρο. Η χρωματική παλέτα ορίζει την ταυτότητα του περιβάλλοντος και μεταδίδει άμεσα την ψυχολογική κατάσταση, την απομόνωση ή την απειλή που βιώνουν οι χαρακτήρες. Το χρώμα γίνεται το ίδιο το σκηνικό και οριοθετεί τον χώρο του δράματος.

Δουλέψτε με μονοχρωματικές παλέτες ή κυρίαρχους τόνους (πορτοκαλί, μπλε) για να δώσετε κινηματογραφικό βάθος και ενότητα στις εικόνες σας.

Το χρώμα δεν προστέθηκε απλώς στο post-production. Ο Deakins και ο production designer Dennis Gassner σχεδίασαν χώρους, υλικά, αρχιτεκτονική και φωτισμό ως ένα ενιαίο σύστημα. Η εικόνα επομένως δεν δημιουργείται μόνο από την κάμερα. Δημιουργείται από τον χώρο πριν καν φτάσει η κάμερα εκεί.

Το πορτοκαλί της ερήμου, το κίτρινο των εσωτερικών χώρων, το ψυχρό μπλε και οι βαθιές σκιές λειτουργούν σαν διαφορετικές θερμοκρασίες του ίδιου κόσμου.

Για έναν φωτογράφο αυτό σημαίνει κάτι πολύ πρακτικό:

Μην σκέφτεσαι μόνο "πώς θα φωτίσω αυτόν τον χώρο;". Σκέψου πρώτα "τι χώρο χρειάζομαι για να μπορέσει το φως να δημιουργήσει την εικόνα που θέλω;".

Η φωτογραφία στην ταινία Blade Runner 2049 

Με το Blade Runner 2049 όλα έγιναν μεγαλύτερα δημιουργώντας έναν ολόκληρο μελλοντικό κόσμο που έπρεπε να μοιάζει πραγματικός.

Μεγαλύτερα σκηνικά, μεγαλύτερες αποστάσεις και περισσότερα εντυπωσιακά οπτικά εφέ.

Κι όμως, η βασική αρχή των δύο δημιουργών παρέμεινε ίδια, δηλαδή θα έπρεπε να ξεκινήσουν από την ιστορία, να αφήσουν το συναίσθημα να οδηγήσει την εικόνα και μετά να βρουν την τεχνική λύση.

Ο Deakins δεν θέλησε να μιμηθεί τη φωτογραφία του Jordan Cronenweth από το πρώτο Blade Runner, αλλά ήθελε το Blade Runner 2049 να σταθεί ως δική του ταινία. Μάλιστα, αναφερόμενος στις επιρροές του, έχει ξεχωρίσει περισσότερο το Solaris του Andrei Tarkovsky παρά το πρωτότυπο Blade Runner, παρότι εξέφρασε μεγάλο θαυμασμό για τη φωτογραφία του Cronenweth.

Ένα σημαντικό στοιχείο που οφείλουμε να διατυπώσουμε για να καταλάβουμε την εικόνα της ταινίας είναι ότι οι δημιουργοί δεν προσπάθησαν να ξαναφτιάξουν το 1982 αλλά να φανταστούν το 2049.

Το χρώμα ως αρχιτεκτονική του συναισθήματος

Στο Blade Runner 2049 το χρώμα αποκτά σχεδόν αρχιτεκτονική λειτουργία και ο Deakins μαζί με τον Villeneuve προσπάθησαν να δημιουργήσουν όσο το δυνατόν περισσότερα πράγματα πρακτικά στο πλατό και να αποφύγουν την ιδέα ότι το τελικό look θα δημιουργηθεί απλώς στο post-production.

Και η αλλαγή του χρώματος σημαίνει συχνά ότι αλλάζει και η ψυχολογία της ιστορίας. Το πορτοκαλί της ερήμου, το κίτρινο των εσωτερικών χώρων, το ψυχρό μπλε και το βαθύ σκοτάδι μας δείχνουν ότι κάθε περιοχή του κόσμου έχει τη δική της θερμοκρασία.

Ο Deakins έχει εξηγήσει ότι πολλά από τα χρωματικά εφέ δημιουργήθηκαν ήδη κατά τη λήψη και ότι η συνεργασία με τον production designer Dennis Gassner ήταν στενά δεμένη με τον φωτισμό. Ακόμη και η σιλουέτα του Officer K σε μία από τις πρώτες σκηνές δεν δημιουργήθηκε μόνο με φώτα.

Ο Deakins δεν φωτίζει απλά τους χώρους, οι χώροι έχουν ήδη δημιουργηθεί για να δεχθούν το φως. Το κτίριο, η θέση των πρωταγωνιστών και το φως συνεργάζονταν για να δημιουργήσουν την εικόνα και η αρχιτεκτονική του χώρου συμμετείχε στη φωτογραφία.

Από το Prisoners στο Blade Runner 2049: Η ίδια σκέψη σε άλλη κλίμακα

Αν συγκρίνει κανείς τις τρεις ταινίες, η διαπίστωση είναι εντυπωσιακή. Η τεχνική αλλάζει, αλλά η βασική ιδέα παραμένει στο συνονλικό τους έργο. Ο άνθρωπος βρίσκεται πάντα αντιμέτωπος με έναν κόσμο μεγαλύτερο από τον ίδιο.

Στο Prisoners ο κόσμος είναι η φύση και η κοινωνία. στο Sicario είναι τα σύνορα και η βία ενώ στο Blade Runner 2049 είναι ο ίδιος ο κόσμος του μέλλοντος. Και στις τρεις περιπτώσεις, ο Deakins και ο Villeneuve δεν φοβούνται να αφήσουν τον άνθρωπο μικρό μέσα στο κάδρο.

Τα ψυχολογικά βάρη που σηκώνει ό άνθρωπος στην πορεία του μέσα στους χρόνους της σύγχρονης εποχής μας αποτυπώνονται με τον πιο έντονο τρόπο στις ταινίες αυτών των δημιουργών. Στο Prisoners το σκοτάδι είναι ο φόβος, στο Sicario επικρατεί η ηθική αβεβαιότητα ενώ στο Blade Runner 2049 αποκαλύπτεται η υπαρξιακή μοναξιά.

Προετοιμασία, storyboards και η ελευθερία να αλλάξεις γνώμη

Η συνεργασία του Ρότζερ Ντικινς και του Ντενί Βιλνέβ δεν βασίστηκε μόνο στο ένστικτο αλλά και στην προετοιμασία. Ο Villeneuve έχει περιγράψει τη φιλοσοφία τους με έναν πολύ χαρακτηριστικό τρόπο. Είπε ότι πρέπει να είσαι προετοιμασμένος, να έχεις σχέδιο και μετά να είσαι έτοιμος να το πετάξεις.

Όσο λοιπόν μεγάλωναν οι παραγωγές, τόσο περισσότερο θα χρειάζονταν και μια πιο επιμελή προετοιμασία. Για το Blade Runner 2049 εργάστηκαν επί μήνες πάνω στα storyboards. Ο Deakins έχει περιγράψει ότι η διαδικασία ξεκίνησε ήδη από την περίοδο που ο Villeneuve μοντάριζε το Arrival στο Μόντρεαλ και συνεχίστηκε μέχρι λίγες ημέρες πριν από την έναρξη των γυρισμάτων.

Κι όμως, η προετοιμασία δεν σήμαινε ότι όλα ήταν κλειδωμένα. Γιατί η καλή προετοιμασία δεν πρέπει να σκοτώνει τον αυτοσχεδιασμό αλλά αντιθέτως να του δίνει χώρο να αναπτυχθεί.

Η σχέση τους πίσω από την κάμερα

Οι τρεις ταινίες δεν ήταν απλώς μια σειρά επαγγελματικών συνεργασιών.

Ο Villeneuve έχει περιγράψει τη συνεργασία με τον Deakins ως μια διαδικασία καθημερινής μάθησης. Μετά το Blade Runner 2049, μάλιστα, αναγνώρισε ότι πολλά από όσα είχε μάθει από τον Deakins επηρέασαν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόταν το φως και την εικόνα, ακόμη και σε μεταγενέστερες δουλειές του. Γιατί ο καλός συνεργάτης δεν σου αφήνει μόνο μια ταινία αλλά σσου αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπεις την επόμενη.

Το Prisoners και το Sicario χάρισαν στον Deakins δύο συνεχόμενες υποψηφιότητες για Όσκαρ Φωτογραφίας αλλά το Blade Runner 2049 του χάρισε τελικά το βραβείο. Δεν ήταν όμως το όσκαρ η μόνη αναγνώριση, ο Deakins κέρδισε επίσης το βραβείο της American Society of Cinematographers και το BAFTA για την ταινία.

Θα πρέπει να αναφέρουμε σε αυτό το σημείο ότι ο Deakins, για να κερδίσει το πρώτο του Όσκαρ,  χρειάστηκε να φτάσει σε μια ταινία τεράστιας κλίμακας. Η φωτογραφία όμως που τον οδήγησε εκεί βασίστηκε σε μια αρχή που είχε υπηρετήσει σε όλη του την καριέρα. Να μην αφήνει την τεχνική να επισκιάζει την ιστορία.

Η κληρονομιά της συνεργασίας Ρότζερ Ντίκινς και Ντενί Βιλνέβ

Το ενδιαφέρον αυτής της συνεργασίας δεν βρίσκεται μόνο στο ότι δημιούργησε τρεις εξαιρετικά φωτογραφημένες ταινίες αλλά στο γεγονός ότι η κάμερα αναζητούσε τον άνθρωπο με τις διαχρονικές του αναζητήσεις και το δράμα του. Ένα πρόσωπο μέσα στο σκοτάδι, μια φιγούρα σε έναν τεράστιο χώρο, μια μικρή ανθρώπινη μορφή μπροστά σε κάτι που δεν μπορεί να ελέγξει.

Ίσως γι' αυτό οι εικόνες τους έχουν τέτοια δύναμη βάζοντάς μας σε μια κατάσταση χωρίς να προσπαθούν να μας εντυπωσιάσουν.

Το Prisoners μας δείχνει έναν άνθρωπο πιο μικρό, κλειστό και αδύναμο, το Sicario ανοίγει τον κόσμο και τον κάνει πολιτικό, ενώ το Blade Runner 2049 τον κάνει σχεδόν μυθολογικό. Η φωτογραφία σε όλο αυτό το ταξίδι δεν είναι απλώς μια εικόνα αλλά γίνεται αφήγηση.

Γιάννης Κίντζιος, Αύγουστος 2026

Συχνές ερωτήσεις

Πόσες ταινίες έκαναν μαζί ο Roger Deakins και ο Denis Villeneuve;

Ο Roger Deakins και ο Denis Villeneuve συνεργάστηκαν σε τρεις μεγάλου μήκους ταινίες: Prisoners (2013), Sicario (2015) και Blade Runner 2049 (2017). Και οι τρεις απέσπασαν στον Deakins υποψηφιότητα για Όσκαρ Καλύτερης Φωτογραφίας, με το Blade Runner 2049 να του χαρίζει τελικά το πρώτο του Όσκαρ.

Πώς ξεκίνησε η συνεργασία του Roger Deakins με τον Denis Villeneuve;

Οι δύο δημιουργοί γνωρίστηκαν σε εκδήλωση της Academy of Motion Picture Arts and Sciences. Όταν ο Villeneuve ετοίμαζε το Prisoners, ο Deakins εκδήλωσε ενδιαφέρον να συνεργαστεί μαζί του. Η πρώτη αυτή συνεργασία εξελίχθηκε τελικά σε μία από τις σημαντικότερες συνεργασίες σκηνοθέτη και διευθυντή φωτογραφίας της δεκαετίας του 2010.

Γιατί το Prisoners έχει τόσο σκοτεινή και βροχερή φωτογραφία;

Ο Villeneuve και ο Deakins ήθελαν το περιβάλλον να μεταφέρει τον ψυχολογικό πόνο των χαρακτήρων. Τα συννεφιασμένα εξωτερικά, η βροχή, το φυσικό και πρακτικό φως και οι αργές κινήσεις της κάμερας δημιουργούν μια ατμόσφαιρα διαρκούς απειλής.

Γιατί η φωτογραφία του Sicario είναι τόσο έντονη;

Επειδή ο Deakins χρησιμοποίησε την αντίθεση ανάμεσα στο σκληρό φως της ημέρας και στο σκοτάδι της νύχτας ως μέρος της αφήγησης. Η έρημος, οι σκιές, τα νυχτερινά γυρίσματα και οι θερμικές κάμερες δημιουργούν έναν κόσμο όπου τα όρια ανάμεσα στο νόμιμο και το παράνομο γίνονται όλο και πιο ασαφή.

Γιατί το Blade Runner 2049 έχει τόσο διαφορετικές χρωματικές παλέτες;

Ο Deakins και ο Villeneuve αντιμετώπισαν το χρώμα ως μέρος της δημιουργίας του κόσμου της ταινίας. Διαφορετικές περιοχές και καταστάσεις αποκτούν διαφορετική χρωματική ταυτότητα, ενώ μεγάλο μέρος του τελικού look δημιουργήθηκε ήδη κατά τη λήψη και όχι αποκλειστικά στο post-production.

Επηρέασε ο Roger Deakins τον τρόπο με τον οποίο ο Denis Villeneuve κινηματογραφεί τις μεταγενέστερες ταινίες του;

Ναι. Ο ίδιος ο Villeneuve έχει αναγνωρίσει ότι η συνεργασία του με τον Deakins αποτέλεσε σημαντική μαθησιακή εμπειρία και ότι πολλά από όσα έμαθε σχετικά με το φως και την κινηματογραφική εικόνα παρέμειναν μαζί του.

Γιατί ο Roger Deakins δεν φωτογράφισε το Dune;

Παρά τη στενή συνεργασία τους, ο Deakins δεν ανέλαβε τη διεύθυνση φωτογραφίας του Dune. Τη φωτογραφία ανέλαβε ο Greig Fraser. Η προηγούμενη συνεργασία των Deakins και Villeneuve, όμως, είχε ήδη επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο ο Villeneuve αντιμετώπιζε την εικόνα και το φως.

Πηγές

• American Society of Cinematographers – “Beyond the Law: Prisoners” — αναλυτική συνέντευξη του Roger Deakins για τη φωτογραφία, την προσέγγιση των χαρακτήρων και τη συνεργασία του με τον Denis Villeneuve στο Prisoners.
• BAFTA – “Roger Deakins talks cinematography, Skyfall and The Coens” — δηλώσεις των Deakins και Villeneuve για τη βροχή, το φυσικό και πρακτικό φως και τη σκοτεινή ατμόσφαιρα του Prisoners.
• Screen Daily – “Roger Deakins, Prisoners” — συνέντευξη του Deakins σχετικά με την ατμόσφαιρα, την παλέτα και τις καιρικές συνθήκες στα γυρίσματα του Prisoners.
• Hazlitt – “If the Camera Moves It’s Got to Be for a Reason: An Interview with Roger Deakins” — σημαντική πηγή για τη σκηνή στο τούνελ του Sicario, τη χρήση night vision και thermal imaging και τη λογική πίσω από την οπτική της σκηνής.
• American Society of Cinematographers – “Dive Deeper into Blade Runner 2049 with Roger Deakins” — εκτενές αρχείο της ASC για τη φωτογραφία του Blade Runner 2049, τη συνεργασία Deakins–Villeneuve, την αρχιτεκτονική, τον φωτισμό και τη δημιουργία των χρωματικών εφέ στην κάμερα.
• American Society of Cinematographers – “Uncanny Valley: Blade Runner 2049” — βασική πηγή για την οπτική προσέγγιση του Blade Runner 2049, την προετοιμασία, τα γυρίσματα, την παλέτα και τη σχέση της εικόνας με τους χαρακτήρες.
• American Society of Cinematographers – “Blade Runner 2049: Roger Deakins, ASC, BSC” — σειρά συζητήσεων με τον Deakins για τις τεχνικές και δημιουργικές επιλογές της ταινίας.
• American Society of Cinematographers – “Blade Runner 2049: Roger Deakins discussion” — συζήτηση για την ανάγκη να παραμένουν στο επίκεντρο ο χαρακτήρας και το συναίσθημα, παρά τη μεγαλύτερη κλίμακα της παραγωγής.
• American Society of Cinematographers – “Blade Runner 2049: Designing the Future” — για τη συνεργασία του Deakins με τον production designer Dennis Gassner και τη σχέση αρχιτεκτονικής και φωτισμού.
• BAFTA – “Blade Runner 2049 – Winner’s Acceptance Speech, Cinematography” — επίσημη πηγή για τη βράβευση του Deakins με BAFTA Καλύτερης Φωτογραφίας και τις δηλώσεις του Villeneuve για τη συνεργασία τους.
• Academy Awards / Oscars – Blade Runner 2049 — επίσημη πηγή για το Όσκαρ Καλύτερης Φωτογραφίας στον Roger Deakins για το Blade Runner 2049.
• Roger Deakins – Team Deakins Podcast — το προσωπικό αρχείο συζητήσεων του Deakins, χρήσιμο για δηλώσεις σχετικά με τη συνεργασία του με σκηνοθέτες και τη φιλοσοφία του γύρω από τη φωτογραφία.

Σχετικά Άρθρα 

Νέστορ Αλμεντρός και Τέρενς Μάλικ : Όταν το φως έγινε αφήγηση στο Days of Heaven

Ζαν-Λυκ Γκοντάρ και Ραούλ Κουτάρ: Η συνεργασία που απελευθέρωσε την κινηματογραφική κάμερα

Σβεν Νίκβιστ – Φωτογραφίζοντας τον κόσμο του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν

Gordon Willis & Francis Ford Coppola: Δημιουργώντας στο σκοτάδι 

Πολίτης Κέιν: Η συνάντηση του Orson Welles και του Gregg Toland

Sergei Eisenstein και Eduard Tisse. Η συνεργασία που άλλαξε τον κινηματογράφο

Πώς το Φως και η Σκιά μετατρέπουν μια εικόνα σε Ιστορία

Φωτογραφία και μνήμη 

Η φωτογραφική αφήγηση και η λογοτεχνική ματιά