Spielberg και Kamiński: το φως που υπηρετεί την ιστορία
Ο Στίβεν Σπίλμπεργκ και ο Γιάνους Καμίνσκι – Η δύναμη της εικόνας μέσα από το φως και τη σκιά
 |
| O σκηνοθέτης Steven Spielberg και ο διευθυντής φωτογραφίας Janusz Kamiński |
Ο Spielberg αντιμετωπίζει την κάμερα ως μέρος της δραματουργίας και ο Kamiński, από την πλευρά του, χρησιμοποιεί το φως, την έκθεση, τους φακούς, την κίνηση και την υφή της εικόνας για να δώσει σε κάθε ιστορία τη δική της φυσική οπτική χροιά και υπόσταση. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς μια χαρακτηριστική "φωτογραφία Spielberg", αλλά μια συνεργασία στην οποία σκηνοθεσία και cinematography λειτουργούν σχεδόν σαν ένα ενιαίο σύστημα.
Steven Spielberg και Janusz Kamiński: Η αρχή μιας σημαντικής κινηματογραφικής συνεργασίας
 |
| Ο cinematographer Janusz Kamiński |
Ο Janusz Kamiński γεννήθηκε στην Πολωνία το 1959 και μετακόμισε στις Ηνωμένες Πολιτείες ως πολιτικός πρόσφυγας. Σπούδασε στο Columbia College Chicago και στη συνέχεια στο American Film Institute, όπου συνέχισε την εκπαίδευσή του στη διεύθυνση φωτογραφίας.
Η μεγάλη επαγγελματική του ευκαιρία ήρθε με την τηλεοπτική ταινία Wildflower της Diane Keaton, το 1991. Η δουλειά του τράβηξε την προσοχή του Spielberg και οδήγησε αρχικά στη συνεργασία τους στο Class of '61 (1993). Λίγο αργότερα, οι δύο δημιουργοί θα συναντιούνταν ξανά για μια ταινία που θα καθόριζε την πορεία και των δύο, την Λίστα του Σίντλερ που έγινε το σημείο εκκίνησης μιας μακρόχρονης συνεργασίας.
Από τότε ο Kamiński δεν αντιμετώπισε κάθε παραγωγή με την ίδια φωτογραφική συνταγή, αντιθέτως μάλιστα, μαζί με τον Spielberg δημιούργησαν διαφορετικές οπτικές προσεγγίσεις ανάλογα με το θέμα, την εποχή και τη δραματουργία κάθε ταινίας.
Στην Λίστα του Σίντλερ η εικόνα θυμίζει ιστορικό φωτογραφικό ντοκουμέντο, στο Saving Private Ryan γίνεται πιο ασταθής και βίαιη. Αλλά στο Lincoln όμως ξεχωρίζει για την διακριτικότητά της, ώστε το βάρος να περάσει στους χαρακτήρες, στους διαλόγους και στις ερμηνείες. Βέβαια, έως και σήμερα, μαζί έχουν κάνει 21 ταινίες , στο κείμενο όμως αυτό θα ασχοληθούμε με τρεις από τις πιο αντιπροσωπευτικές τους.
Schindler's List (1993): Όταν το ασπρόμαυρο γίνεται ιστορική μνήμη
 |
| Schindler's List 1993, σκηνοθεσία Steven Spielberg και διεύθυνση φωτογραφίας Janusz Kamiński |
Η Schindler's List ήταν ένα ιδιαίτερα απαιτητικό φωτογραφικό εγχείρημα. Ο Spielberg και ο Kamiński επέλεξαν το ασπρόμαυρο, αντιμετωπίζοντας την ταινία περισσότερο σαν ιστορική μαρτυρία παρά σαν ένα συμβατικό χολιγουντιανό δράμα.
Το ασπρόμαυρο δεν λειτουργεί απλώς ως αισθητική επιλογή αλλά αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ο θεατής αντιλαμβάνεται τον χώρο, τα πρόσωπα και την εποχή. Οι τόνοι του γκρι αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από το χρώμα και η φωτογραφία βασίζεται στη σχέση ανάμεσα στο φως, τη σκιά και την υφή.
Ο Kamiński προσπάθησε να προσεγγίσει την ταινία σαν να φωτογραφιζόταν αρκετές δεκαετίες νωρίτερα, αποφεύγοντας μια υπερβολικά σύγχρονη "γυαλισμένη" εικόνα. Η αναζήτηση μιας αυθεντικής οπτικής αίσθησης ήταν βασικό μέρος της προσέγγισής του.
Το φως και η σκιά στη ταινία Schindler's List
Η φωτογραφία της Schindler's List δεν προσπαθεί να κάνει το περιβάλλον ελκυστικό. Οι χώροι είναι συχνά σκληροί, σκοτεινοί και γεμάτοι αντιθέσεις, ενώ το διαθέσιμο ή φαινομενικά διαθέσιμο φως παίζει σημαντικό ρόλο στη δημιουργία της ατμόσφαιρας.
Οι πηγές φωτός παραμένουν οργανικά ενταγμένες στον χώρο και τα πρόσωπα δεν φωτίζονται πάντα με τον κλασικό τρόπο που θα τα έκανε πιο κολακευτικά. Οι σκιές παραμένουν μέρος της εικόνας και συχνά αποκαλύπτουν περισσότερα από όσα κρύβουν.
Η συγκεκριμένη επιλογή συνδέεται άμεσα με τη φιλοσοφία του Kamiński που θεωρεί ότι η εικόνα δεν πρέπει να είναι πάντα όμορφη. Η φωτογραφία πρέπει πρώτα να μεταφέρει την πραγματικότητα του κόσμου της ταινίας.
Η handheld κάμερα και η αίσθηση του ντοκουμέντου
Ένα ακόμη βασικό χαρακτηριστικό της Schindler's List είναι η ελεύθερη και άνετη κίνηση της κάμερας ( κάμερα στο χέρι ).
Ο Kamiński χρησιμοποίησε handheld λήψεις και άφησε σε αρκετές περιπτώσεις την κίνηση να παραμένει ελαφρώς ατελής. Η κάμερα δεν συμπεριφέρεται πάντα σαν ένα απόλυτα ελεγχόμενο μηχανικό σύστημα αλλά μοιάζει να βρίσκεται μέσα στον ίδιο χώρο με τους ανθρώπους που παρακολουθεί.
Για έναν cinematographer, αυτή η προσέγγιση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή δείχνει πως η "ατέλεια" μπορεί να λειτουργήσει ως μέρος της αισθητικής. Μια μικρή μετατόπιση ή ένα ελαφρύ τρέμουλο δεν είναι απαραίτητα τεχνικό λάθος αντιθέτως μάλιστα, θα μπορούσε να κάνει την κάμερα να μοιάζει περισσότερο με ανθρώπινο βλέμμα.
Ο ίδιος ο Kamiński έχει περιγράψει την προσέγγισή του ως προσπάθεια να δουλέψει σαν να φωτογράφιζε την ταινία πενήντα χρόνια νωρίτερα, με λιγότερο φως, χωρίς απόλυτο έλεγχο της κάμερας και με μεγαλύτερη ανοχή στις ατέλειες της εικόνας.
Το κόκκινο παλτό: Η δύναμη μιας χρωματικής λεπτομέρειας
Η πιο χαρακτηριστική χρήση χρώματος στην ταινία είναι το κόκκινο παλτό του μικρού κοριτσιού.
 |
Σε μια κατά βάση ασπρόμαυρη ταινία, το κόκκινο αποκτά τεράστια οπτική δύναμη. Η παρουσία του ξεχωρίζει αμέσως μέσα στο πλήθος και αποκτά ιδιαίτερη αφηγηματική και συναισθηματική σημασία.
Η επιλογή δείχνει επίσης πόσο ισχυρή μπορεί να γίνει μια μικρή χρωματική παρέμβαση όταν το υπόλοιπο κάδρο έχει περιορισμένη χρωματική πληροφορία. Το χρώμα παύει να είναι απλώς μέρος της φωτογραφίας και γίνεται αφηγηματικό εργαλείο.
Saving Private Ryan (1998) - Όταν η κάμερα βρίσκεται μέσα στη μάχη
Πέντε χρόνια αργότερα, ο Spielberg και ο Kamiński δημιούργησαν μια νέα πολεμική ταινία αντιμετωπίζοντας διαφορετικές τεχνικές προκλήσεις.
Η Διάσωση του Στρατιώτη Ράιαν έπρεπε να κάνει τον θεατή να αισθανθεί ότι βρίσκεται μέσα στη μάχη. Στην ούσια θέλει να σηκώσει τον θεατή από τον βολικό καναπέ και να τον τοποθετήσει όχι σαν παρατηρητή από ασφαλή απόσταση, αλλά σαν άνθρωπο που κινείται, φοβάται και προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει γύρω του.
Η εικόνα έπρεπε επομένως να απομακρυνθεί από την κλασική κινηματογραφική τελειότητα και να αποκτήσει μια πιο ωμή, ντοκιμαντερίστικη αίσθηση.
Η Omaha Beach μέσα από τα μάτια του στρατιώτη
Η εναρκτήρια σκηνή της απόβασης στην Omaha Beach είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της προσέγγισης. Η κάμερα βρίσκεται συνεχώς σε κίνηση. Οι στρατιώτες, το νερό, η λάσπη, οι εκρήξεις και τα πυρά δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου δεν υπάρχει σταθερό σημείο αναφοράς.
Περίπου το 90% της ταινίας γυρίστηκε handheld ( με την κάμερα στο χέρι ), ποσοστό σημαντικά μεγαλύτερο από εκείνο της ταινίας Schindler's List. Η διαφορά ως προς αυτή την προσέγγιση για το γύρισμα δεν είναι απλώς τεχνική αλλά αντικατοπτρίζει την προσπάθεια των δύο δημιουργών να αλλάξουν τη σχέση του θεατή με τον χώρο.
Η κάμερα δεν παρακολουθεί απλώς τη δράση αλλά συμμετέχει σε αυτήν.
Οι φακοί που έχασαν την "τελειότητά" τους
Για τη Διάσωση του Στρατιώτη Ράιαν , ο Kamiński και η ομάδα του επενέβησαν σκόπιμα στην οπτική συμπεριφορά των φακών.
Σε ορισμένους φακούς αφαιρέθηκαν επιστρώσεις, επιτρέποντας περισσότερα flares και μειώνοντας την καθαρότητα της εικόνας. Σε ορισμένα πλάνα διατηρήθηκαν ακόμη και σταγονίδια ή βρωμιά πάνω στον φακό.
Σήμερα, τέτοιες τεχνικές χρησιμοποιούνται συχνά ως αισθητικά εφέ. Στο Saving Private Ryan, όμως, τέτοιου είδους επιλογές είχαν συγκεκριμένη δραματουργική λειτουργία γιατί η εικόνα έπρεπε να μοιάζει να προέρχεται μέσα από τη μάχη από μια κάμερα που βρίσκεται βρίσκεται εκεί, μέσα στην φούρια των γεγονότων.
Το χρώμα που σχεδόν εξαφανίζεται
Αρχικά, ο Spielberg και ο Kamiński είχαν εξετάσει ακόμη και την πιθανότητα να γυρίσουν την ταινία ασπρόμαυρη. Τελικά επέλεξαν το χρώμα, επειδή , μεταξύ άλλων, υπήρχε και έγχρωμο κινηματογραφικό υλικό από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το χρώμα, όμως, περιορίστηκε δραστικά.
Η χρήση της διαδικασίας ENR, τεχνική εμφάνισης φιλμ που δημιουργήθηκε στα εργαστήρια της Technicolor στη Ρώμη, αύξησε την αντίθεση και μείωσε τον κορεσμό, δημιουργώντας μια εικόνα πιο σκληρή , σκοτεινή και λιγότερο "ζωντανή" θα λέγαμε. Η παλέτα πλησιάζει περισσότερο στις αποχρώσεις της βρωμιάς, του χώματος, της υγρασίας και του μετάλλου παρά σε ένα παραδοσιακό κινηματογραφικό color palette ( συγκεκριμένη ομάδα χρωμάτων που επιλέγουν οι δημιουργοί μιας ταινίας ).
Το αποτέλεσμα είναι μια εικόνα που μοιάζει σχεδόν αποχρωματισμένη, χωρίς να εγκαταλείπει πλήρως το χρώμα.
Η handheld κάμερα ως αφηγηματικό εργαλείο
Η handheld κάμερα γίνεται βασικό μέρος της οπτικής γλώσσας της ταινίας. Δεν υπάρχει πάντα ένα τέλειο κάδρο έτοιμο να υποδεχθεί τη δράση να συμβεί μέσα του. Η κάμερα αντιδρά σε αυτό που συμβαίνει και ακολουθεί τους χαρακτήρες, χάνει στιγμιαία την πληροφορία και επαναφέρει την εικόνα.
Αυτή η συμπεριφορά δημιουργεί μια αίσθηση αβεβαιότητας. Ο θεατής δεν έχει πάντα τον πλήρη έλεγχο του χώρου, όπως ακριβώς δεν τον έχει και ο στρατιώτης μέσα στη μάχη.
Το φως και η ατμόσφαιρα της Omaha Beach
Οι σκηνές της απόβασης βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στο φυσικό περιβάλλον και στο διαθέσιμο φως, διατηρώντας την αίσθηση ενός συννεφιασμένου και υγρού τοπίου. Στις σκηνές που ακολουθούν, όταν η ένταση μειώνεται, η φωτογραφία γίνεται περισσότερο ελεγχόμενη. Η κάμερα μπορεί να επιστρέψει σε dolly κινήσεις ( φυσική μετακίνηση κάμερας ) και η φωτιστική προσέγγιση γίνεται πιο οργανωμένη.
Η φωτογραφία λοιπόν δεν παραμένει συνεχώς "βρώμικη" ή ασταθής αλλά αλλάζει μαζί με την ψυχολογική κατάσταση της ιστορίας.
Το shutter angle ως εργαλείο αφήγησης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τεχνικά στοιχεία της ταινίας είναι η χρήση διαφορετικών shutter angles (διαφορετικές γωνίες κλείστρου).
Οι 45° και 90° shutter angles, που μειώνουν το motion blur , με έντονη κοφτή κίνηση, χρησιμοποιήθηκαν σε διαφορετικές στιγμές για να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αποδίδεται η κίνηση. Το μικρότερο shutter angle γενικά ενισχύει την αίσθηση έντασης, σύγχυσης και σωματικού κινδύνου. Η πιο συνηθισμένη ρύθμιση στον κινηματογράφο είναι οι 180 μοίρες.
Το αποτέλεσμα πάντως, των παραπάνω ρυθμίσεων του κλείστρου, είναι ιδιαίτερα εμφανές στις σκηνές μάχης. Η κίνηση δεν έχει την ομαλότητα που περιμένουμε από ένα συμβατικό κινηματογραφικό πλάνο και αυτό ενισχύει την αίσθηση του χάους.
Από το χάος στην ησυχία - Η εξέλιξη της φωτογραφικής γλώσσας
Η μετάβαση από τη Schindler's List στο Saving Private Ryan δείχνει κάτι σημαντικό για τη συνεργασία Spielberg–Kamiński. Ο Kamiński δεν έχει ένα συγκεκριμένο στυλ που εφαρμόζει σε κάθε ταινία , αντιθέτως μάλιστα, η φωτογραφία ξεκινά από ένα βασικό ερώτημα, τι πρέπει να αισθανθεί ο θεατής και τι πρέπει να καταλάβει από την εικόνα;
Στη Schindler's List, η κάμερα χρειάζεται να θυμίζει ιστορική μαρτυρία ενώ στο Saving Private Ryan πρέπει να μεταφέρει τη εμπειρία της μάχης σώμα με σώμα στον θεατή. Στο Lincoln, η προσέγγιση θα είναι και πάλι διαφορετική.
Lincoln (2012) - Όταν η φωτογραφία αφήνει χώρο στην ιστορία
 |
| Lincoln 2012 , σκηνοθεσία Steven Spielberg και διεύθυνση φωτογραφίας Janusz Kamiński |
Το Lincoln βρίσκεται στον αντίποδα της οπτικής έντασης του Saving Private Ryan. Η ταινία βασίζεται σε μεγάλες σκηνές, πολιτικές συζητήσεις, διαπραγματεύσεις και ερμηνείες. Ο Spielberg και ο Kamiński δεν χρειάζονται μια φωτογραφία που να τραβά συνεχώς την προσοχή του θεατή αλλά μια εικόνα που να δημιουργεί έναν πειστικό ιστορικό κόσμο, δηλαδή κάπως πιο διακριτική.
Ο φυσικός φωτισμός και το σκοτάδι του 19ου αιώνα
Το Lincoln διαδραματίζεται σε έναν κόσμο όπου ο τεχνητός φωτισμός ήταν πολύ περιορισμένος σε σχέση με τη σύγχρονη εποχή. Κεριά, λάμπες πετρελαίου, παράθυρα και άλλες διαθέσιμες πηγές δημιουργούν ένα περιβάλλον σαφώς πιο σκοτεινό.
Ο Kamiński χρησιμοποίησε αυτή την πραγματικότητα ως βάση, χωρίς να περιοριστεί απόλυτα σε αυτήν.
Το αποτέλεσμα είναι εσωτερικοί χώροι με χαμηλό φωτισμό, βαθιές σκιές και περιορισμένη φωτεινότητα στους τοίχους. Η εικόνα παραμένει σκοτεινή, αλλά τα πρόσωπα διατηρούν την απαραίτητη καθαρότητα ώστε οι ερμηνείες να παραμένουν στο κέντρο.
Ο Lincoln ως οπτικό κέντρο της εικόνας
Ο Daniel Day-Lewis βρίσκεται στο επίκεντρο της ταινίας και η φωτογραφία το υποστηρίζει διακριτικά.
Ο Lincoln φωτίζεται συνήθως λίγο περισσότερο από το περιβάλλον του, ώστε το βλέμμα του θεατή να οδηγείται φυσικά προς εκείνον. Δεν πρόκειται για ένα έντονο spotlight. Η διαφοροποίηση είναι αρκετά διακριτική ώστε να μοιάζει οργανικό μέρος του χώρου.
Αυτό αποτελεί ένα καλό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ο φωτισμός μπορεί να κατευθύνει την προσοχή χωρίς να γίνεται αντιληπτός ως τεχνική.
Το χρώμα σε μια ιστορική φωτογραφία
Στο Lincoln το χρώμα υπάρχει, αλλά η φωτογραφία αποφεύγει μια έντονη και σύγχρονη χρωματική εμφάνιση.
Η ιστορική αναφορά σε ασπρόμαυρες φωτογραφίες του 19ου αιώνα επηρέασε την προσέγγιση του Kamiński. Ταυτόχρονα, οι χώροι και τα σκηνικά είχαν στην πραγματικότητα αρκετά έντονα χρώματα, οπότε η ομάδα έπρεπε να ελέγξει τον τρόπο με τον οποίο αυτά θα εμφανίζονταν στην τελική εικόνα.
Η μείωση της φωτεινότητας στους τοίχους και η προσεκτική χρήση χρωματικών επιδράσεων βοήθησαν να δημιουργηθεί μια πιο συγκρατημένη παλέτα.
Η κάμερα κινείται όταν υπάρχει δραματουργικός λόγος
Σε αντίθεση με το handheld χάος του Saving Private Ryan, η κίνηση της κάμερας στο Lincoln είναι πολύ πιο ήρεμη και ήπια.
Οι κινήσεις της είναι συνήθως ομαλές και συνδέονται με τους χαρακτήρες και το περιεχόμενο της σκηνής. Ένα πλάνο μπορεί να ξεκινήσει πιο ανοιχτό και, καθώς εξελίσσεται η δράση, η κάμερα να πλησιάσει σταδιακά τον Lincoln.
Η κίνηση επομένως δεν υπάρχει για να κάνει το πλάνο πιο εντυπωσιακό. Υπάρχει επειδή η δραματουργία της σκηνής την απαιτεί.
Spielberg και Kamiński - Τρεις ταινίες, τρεις διαφορετικές οπτικές γλώσσες
Η Schindler's List, το Saving Private Ryan και το Lincoln μπορούν να λειτουργήσουν ως τρία διαφορετικά μαθήματα cinematography.
Στη Schindler's List, το ασπρόμαυρο, η φυσική υφή και η handheld κάμερα δημιουργούν την αίσθηση ιστορικής μαρτυρίας. Στο Saving Private Ryan, η κάμερα γίνεται πιο επιθετική, οι φακοί, το handheld, η αποκορεσμένη παλέτα, το ENR και το μεταβλητό shutter μεταφέρουν τον θεατή μέσα στη σωματική εμπειρία της μάχης. Στο Lincoln, αντίθετα, η φωτογραφική "ένταση" περιορίζεται. Το φως γίνεται πιο ελεγχόμενο, η κάμερα πιο ήρεμη και το χρώμα πιο συγκρατημένο, ώστε το βάρος να πέσει στους χαρακτήρες και στη γλώσσα.
Αυτή η διαφοροποίηση είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της συνεργασίας τους. Η κινηματογραφική γλώσσα δεν είναι αυτοσκοπός αλλά προσαρμόζεται στην ιστορία.
Η κοινή φιλοσοφία του Steven Spielberg και του Janusz Kamiński
Παρά τις μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις τρεις ταινίες, υπάρχουν ορισμένες σταθερές αρχές που διατρέχουν τη συνεργασία τους.
Το φως υπηρετεί την ιστορία
Το φως δεν χρησιμοποιείται απλώς για να δημιουργήσει όμορφα κάδρα αλλά έχει αφηγηματική λειτουργία.
Μπορεί να δημιουργήσει ιστορική αίσθηση, όπως στη Schindler's List, να αυξήσει την φυσική σωματική ένταση, όπως στο Saving Private Ryan, ή να κατευθύνει διακριτικά την προσοχή στους χαρακτήρες, όπως στο Lincoln.
Η κάμερα είναι μέρος της αφήγησης
Η επιλογή ανάμεσα σε tripod, dolly και handheld δεν είναι απλώς τεχνική απόφαση.
Στο Saving Private Ryan, η handheld κάμερα μεταφέρει την αστάθεια της μάχης. Στο Lincoln, η ελεγχόμενη κίνηση επιτρέπει στον θεατή να παρακολουθήσει τις σχέσεις και τις ερμηνείες χωρίς περιττή οπτική ένταση.
Η κίνηση της κάμερας αποκτά έτσι ψυχολογικό υπόβαθρο για την δημιουργία του περιεχομένου.
Η τεχνική πρέπει να υπηρετεί την εικόνα
Ίσως το πιο σημαντικό μάθημα από τη συνεργασία τους είναι ότι η τεχνική δεν χρειάζεται πάντα να είναι αισθητά ορατή.
Οι επιλογές του Kamiński είναι συχνά πολύ συγκεκριμένες όπως οι διαφορετικοί φακοί, οι αλλαγές στο shutter, το αποκορεσμένο χρώμα, η διαδικασία ENR, το handheld, οι πρακτικές πηγές φωτός και η ελεγχόμενη κίνηση.
Όμως ο θεατής δεν χρειάζεται να γνωρίζει πώς έγιναν όλα αυτά για να λειτουργήσουν. Πρώτα αντιλαμβάνεται την εμπειρία και στη συνέχεια, αν ενδιαφέρεται, μπορεί να αναλύσει την τεχνική που την δημιούργησε.
Η συνεργασία ως δημιουργικό εργαλείο
Η μακρόχρονη συνεργασία Spielberg και Kamiński δείχνει επίσης κάτι πολύ σημαντικό για τη σχέση σκηνοθέτη και διευθυντή φωτογραφίας.
Δεν πρόκειται απλώς για μια σχέση όπου ο σκηνοθέτης αποφασίζει τι θέλει και ο cinematographer το εκτελεί. Οι δύο δημιουργοί εξετάζουν μαζί τον τρόπο με τον οποίο η εικόνα μπορεί να υπηρετήσει το περιεχόμενο της ταινίας.
Ο Spielberg έχει πολύ συγκεκριμένη αίσθηση του χώρου, της κίνησης και του ρυθμού. Ο Kamiński μεταφράζει αυτές τις ανάγκες σε φωτισμό, φακούς, υφή, έκθεση και κίνηση της κάμερας.
Η ταινία Schindler's List δεν θα ήταν ποτέ η ίδια ταινία χωρίς τη φωτογραφική της αυστηρότητα. Το Saving Private Ryan δεν θα είχε την ίδια φυσική και σωματική ένταση χωρίς την ελεγχόμενη ατέλεια της εικόνας. Και το Lincoln δεν θα λειτουργούσε με τον ίδιο τρόπο αν η φωτογραφία προσπαθούσε συνεχώς να εντυπωσιάσει.
Τι μπορεί να μάθει ένας cinematographer από τον Spielberg και τον Kamiński
Για έναν cinematographer, η συνεργασία Spielberg–Kamiński προσφέρει ένα πολύ χρήσιμο μάθημα, ότι δεν υπάρχει μία σωστή κινηματογραφική εικόνα. Υπάρχει η σωστή εικόνα για τη συγκεκριμένη ιστορία.
Αυτό σημαίνει ότι πριν από την επιλογή κάμερας, φακών ή φωτιστικών, πρέπει να έχει προηγηθεί η κατανόηση του κόσμου της ταινίας.
Πώς πρέπει να αισθάνεται ο θεατής; Πόσο κοντά πρέπει να βρίσκεται στους χαρακτήρες; Πρέπει η κάμερα να είναι σταθερή ή να αντιδρά στο περιβάλλον; Το χρώμα πρέπει να είναι έντονο ή περιορισμένο; Το φως πρέπει να φαίνεται ως πηγή ή να παραμένει αόρατο;
Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα οδηγούν μετέπειτα στις τεχνικές αποφάσεις. Αυτό είναι και το βασικό μάθημα από τις τρεις ταινίες. Η τεχνική αποκτά αξία όταν συνδέεται με τη δραματουργία.
Η καλύτερη cinematography δεν είναι πάντα αυτή που φαίνεται περισσότερο, αλλά αυτή που κάνει τον θεατή να αισθάνεται ότι ο κόσμος της ταινίας είναι πραγματικός.
Συχνές ερωτήσεις για τον Steven Spielberg και τον Janusz Kamiński
Ποιος είναι ο Janusz Kamiński; Ο Janusz Kamiński είναι Πολωνοαμερικανός διευθυντής φωτογραφίας, γνωστός κυρίως για τη μακρόχρονη συνεργασία του με τον Steven Spielberg. Η Schindler's List αποτέλεσε σημείο καμπής στην καριέρα του και του χάρισε το πρώτο του Oscar Καλύτερης Φωτογραφίας. Το δεύτερο Oscar του ήρθε για το Saving Private Ryan.
Πώς ξεκίνησε η συνεργασία του Janusz Kamiński με τον Steven Spielberg; Η συνεργασία τους ξεκίνησε αφού ο Spielberg είδε τη δουλειά του Kamiński στην τηλεοπτική ταινία Wildflower της Diane Keaton, το 1991. Ακολούθησε η συνεργασία τους στο Class of '61 (1993) και στη συνέχεια η Schindler's List, η οποία καθιέρωσε τον Kamiński ως έναν από τους σημαντικότερους συνεργάτες του Spielberg.
Γιατί η Schindler's List γυρίστηκε ασπρόμαυρη; Το ασπρόμαυρο χρησιμοποιήθηκε για να δημιουργηθεί η αίσθηση ιστορικού ντοκουμέντου και να απομακρυνθεί η εικόνα από μια σύγχρονη, γυαλισμένη κινηματογραφική αισθητική. Ο Kamiński αναζήτησε φωτογραφικές αναφορές της εποχής και προσπάθησε να προσεγγίσει την ταινία σαν να είχε φωτογραφηθεί αρκετές δεκαετίες νωρίτερα.
Τι συμβολίζει το κόκκινο παλτό στη Schindler's List; Το κόκκινο παλτό αποτελεί μία από τις ελάχιστες έντονες χρωματικές παρεμβάσεις σε μια κατά βάση ασπρόμαυρη ταινία. Η επιλογή του χρώματος λειτουργεί ως έντονο οπτικό και συμβολικό στοιχείο μέσα στο ασπρόμαυρο πλήθος.
Γιατί η φωτογραφία του Saving Private Ryan φαίνεται τόσο σκληρή; Ο Spielberg και ο Kamiński ήθελαν η εικόνα να απομακρυνθεί από την κλασική κινηματογραφική τελειότητα και να αποκτήσει την αίσθηση πολεμικού ντοκουμέντου. Η handheld κάμερα, οι παρεμβάσεις στους φακούς, η μειωμένη χρωματική ένταση, το ENR και οι διαφορετικές γωνίες κλείστρου συνέβαλαν στη δημιουργία αυτής της αισθητικής.
Πόσο σημαντική ήταν η handheld κάμερα στο Saving Private Ryan; Ήταν βασικό μέρος της οπτικής γλώσσας της ταινίας. Περίπου το 90% της ταινίας γυρίστηκε handheld, με αποτέλεσμα η κάμερα να μοιάζει περισσότερο με συμμετέχοντα στη δράση παρά με έναν αποστασιοποιημένο παρατηρητή.
Τι είναι το ENR στο Saving Private Ryan; Το ENR είναι μια φωτοχημική διαδικασία που μπορεί να αυξήσει την αντίθεση και να μειώσει τον κορεσμό της εικόνας. Στο Saving Private Ryan χρησιμοποιήθηκε ως μέρος της προσπάθειας του Kamiński να δημιουργήσει μια πιο σκληρή, αποκορεσμένη και λιγότερο γυαλισμένη εικόνα.
Γιατί χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικά shutter angles στο Saving Private Ryan; Οι διαφορετικές γωνίες κλείστρου χρησιμοποιήθηκαν για να αλλάξει η απόδοση της κίνησης. Οι μικρότερες γωνίες δημιουργούν πιο απότομη και staccato κίνηση, κάτι που ενισχύει την αίσθηση έντασης και χάους στις σκηνές μάχης.
Γιατί το Lincoln έχει τόσο διαφορετική φωτογραφία; Επειδή και η ίδια η ιστορία απαιτούσε διαφορετική προσέγγιση. Το Lincoln βασίζεται σε διαλόγους, πολιτικές συζητήσεις και ερμηνείες. Έτσι, η φωτογραφία είναι πιο συγκρατημένη, η κάμερα κινείται πιο ήρεμα και ο φωτισμός οδηγεί διακριτικά την προσοχή στους χαρακτήρες.
Πώς χρησιμοποιείται ο φωτισμός στο Lincoln; Ο Kamiński χρησιμοποίησε τη φωτιστική πραγματικότητα του 19ου αιώνα ως αφετηρία, με παράθυρα, κεριά, λάμπες και άλλες πηγές που παραπέμπουν στην εποχή. Παράλληλα, ο φωτισμός σχεδιάστηκε έτσι ώστε ο Lincoln να ξεχωρίζει μέσα στις σκηνές χωρίς η παρέμβαση να γίνεται εμφανής.
Τι κοινό έχουν η Schindler's List, το Saving Private Ryan και το Lincoln; Παρότι οι τρεις ταινίες έχουν πολύ διαφορετική εικόνα, βασίζονται στην ίδια αρχή: η cinematography πρέπει να υπηρετεί την ιστορία. Η τεχνική αλλάζει ανάλογα με το περιεχόμενο, ενώ η κάμερα, το φως, το χρώμα και η κίνηση χρησιμοποιούνται για να καθορίσουν τον τρόπο με τον οποίο ο θεατής βιώνει κάθε κόσμο.
Πηγές
- Wikipedia, Janusz Kamiński
- Wikipedia, Class of '61
- Wikipedia, Wildflower (1991 film)
- American Cinematographer / ASC, Schindler's List Finds Heroism Amidst Holocaust
- American Cinematographer / ASC, The Last Great War: Saving Private Ryan
- IndieWire, Immersed in Movies: Cinematographer Janusz Kaminski Talks 'Lincoln'
- Culture.pl, Janusz Kamiński
- American Society of Cinematographers, ASC Unveils List of 100 Milestone Films in Cinematography
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου