Black American Cinema - Κινηματογραφική φωτογραφία
Τι είναι το Black American Cinema; Η ιστορία του μαύρου αμερικανικού κινηματογράφου
Το Black American Cinema δεν αποτελεί ένα ενιαίο κινηματογραφικό είδος ούτε ακολουθεί έναν κοινό αισθητικό κανόνα. Είναι ένα ευρύ και πολυφωνικό πεδίο της αμερικανικής κινηματογραφικής ιστορίας, που συναντάμε δημιουργούς και ταινίες οι οποίες διεκδίκησαν το δικαίωμα των μαύρων κοινοτήτων να αφηγηθούν τις δικές τους ιστορίες και να αναπαραστήσουν τη ζωή τους μέσα από τη δική τους οπτική.
Από τις ανεξάρτητες παραγωγές του Oscar Micheaux και τα race films των αρχών του 20ού αιώνα, μέχρι το Blaxploitation, το L.A. Rebellion, το New Black Cinema και τις σύγχρονες παραγωγές του Χόλιγουντ, η διαδρομή αυτή περιλαμβάνει διαφορετικές αισθητικές, πολιτικές και καλλιτεχνικές προσεγγίσεις. Κάθε περίοδος διαμόρφωσε το δική της στυλ και ύφος σε σχέση με την εικόνα αλλά και την κινηματογραφική αφήγηση.
Για τους φωτογράφους, τους κινηματογραφιστές και τους φίλους του σινεμά, το ενδιαφέρον δεν έγκειται μόνο στους χαρακτήρες που εμφανίζονται στην οθόνη, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο έχει διαμορφωθεί αισθητικά η παρουσία τους. Δηλαδή στο φως που αποκαλύπτει ή αποκρύπτει, στο χρώμα που δημιουργεί συναισθηματική θερμοκρασία, στην απόσταση της κάμερας από το πρόσωπο και στις σκιές που αφήνουν αθέατες συγκεκριμένες περιοχές του κάδρου. Η φωτογραφία λοιπόν δεν λειτουργεί ως διακόσμηση της ιστορίας αλλά ως ένα αφηγηματικό μέσο που βοηθάει το νόημα να αναδυθεί.
Οι πρώτες ταινίες Black Cinema και ο Oscar Micheaux
Η ιστορία του Black American Cinema δεν ξεκινά χρονικά με τον Spike Lee ούτε με την εμπορική επιτυχία των ταινιών της δεκαετίας του 1970. Στις αρχές του 20ού αιώνα υπήρχαν ήδη κάποιοι μαύροι κινηματογραφιστές, αίθουσες προβολής αλλά και ένα κοινό που αναζητούσε διαφορετικές κινηματογραφικές εμπειρίες από εκείνες του κυρίαρχου αμερικανικού σινεμά.
Σε αυτό λοιπόν το περιβάλλον αναπτύχθηκαν τα λεγόμενα race films: ταινίες που δημιουργούνταν συχνά έξω από τα μεγάλα στούντιο και απευθύνονταν κυρίως στο μαύρο κοινό. Παρά τους περιορισμένο budget και τις δυσκολίες διανομής, οι παραγωγές αυτές είχαν ιδιαίτερη κοινωνική και πολιτισμική σημασία, καθώς έδιναν τη δυνατότητα σε μαύρους ηθοποιούς να ενσαρκώσουν αυθεντικούς χαρακτήρες και να αφηγηθούν ιστορίες που σπάνια έβρισκαν χώρο στο Χόλιγουντ.
Κεντρική μορφή αυτής της περιόδου υπήρξε ο Oscar Micheaux, σκηνοθέτης, παραγωγός και σεναριογράφος, ο οποίος συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους εκπροσώπους του αφροαμερικανικού κινηματογράφου. Στο Within Our Gates (1920) ο δημιουργός ασχολήθηκε με θέματα εκπαίδευσης, τον ρατσισμό, τη φυλετική βία και τις κοινωνικές αντιφάσεις της αμερικανικής κοινωνίας. Η ταινία θεωρείται μια από τις σημαντικότερες μεγάλου μήκους παραγωγές Αφροαμερικανού σκηνοθέτη που σώζονται σήμερα και συχνά ερμηνεύεται ως μια απάντηση στις σκληρές ρατσιστικές εκφάνσεις του The Birth of a Nation.
Για τον σημερινό θεατή, οι ταινίες αυτές δεν έχουν μόνο ιστορική αξία αλλά φανερώνουν πώς η εικόνα μπορεί να λειτουργεί ως μια πράξη αντίστασης, όταν προσφέρει σε ανθρώπους, που είχαν αποκλειστεί από την κινηματογραφική βιομηχανία, τη δυνατότητα να ξετυλίγουν τις δικές τους ιστορίες, την δική τους προσωπική αλήθεια και επιθυμίες δημιουργώντας παράλληλα τέχνη.
Shirley Cards: Πώς η κινηματογραφική τεχνολογία επηρέασε την απεικόνιση της μαύρης επιδερμίδας
Blaxploitation: Η μαύρη ταυτότητα και η αστική αισθητική του κινηματογράφου των 70s
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, το Blaxploitation έφερε στο προσκήνιο τους μαύρους γνωστούς πρωταγωνιστές, αστικά τοπία, έντονη μουσική ταυτότητα και χαρακτήρες που συχνά κινούνταν έξω από τις συμβάσεις του παραδοσιακού Χόλιγουντ. Ταινίες όπως τα Shaft (1971), Sweet Sweetback’s Baadasssss Song (1971), Super Fly (1972) και Coffy (1973) διαμόρφωσαν ένα αναγνωρίσιμο κινηματογραφικό κύμα, συνδεδεμένο με τη funk και τη soul μουσική, τη μόδα, τη νυχτερινή ζωή και την αστική κουλτούρα.
Η αισθητική του Blaxploitation δεν ήταν ενιαία, καθώς οι ταινίες του κάλυπταν διαφορετικά είδη, από αστυνομικά θρίλερ και δράματα μέχρι τρόμου και δράσης. Ωστόσο, αρκετές παραγωγές μοιράζονταν ορισμένα χαρακτηριστικά: ισχυρούς μαύρους πρωταγωνιστές, αστικά περιβάλλοντα, έντονη μουσική παρουσία, χαρακτηριστικά κοστούμια και μια άμεση σχέση ανάμεσα στον χαρακτήρα και στον χώρο που τον περιβάλλει.
Στη φωτογραφία συναντάμε συχνά νυχτερινές σκηνές, έντονα χρώματα, θερμές αποχρώσεις, δυνατές αντιθέσεις και κινηματογράφηση που ακολουθεί τον ρυθμό της πόλης. Ο δρόμος δεν λειτουργεί απλώς ως φόντο, αλλά γίνεται χώρος δράσης, επιβίωσης, επιθυμίας και σύγκρουσης. Η μουσική, η κίνηση και το ντύσιμο των χαρακτήρων συνθέτουν μια εικόνα που αποτυπώνει την ενέργεια της εποχής.
Το Blaxploitation, ωστόσο, δεν ήταν απαλλαγμένο από αντιφάσεις. Παρότι έδωσε μεγαλύτερη δημοφιλία σε μαύρους ηθοποιούς και δημιουργούς, ορισμένες ταινίες αναπαρήγαγαν αρνητικά στερεότυπα γύρω από τη βία, το έγκλημα και τη σεξ. Γι’ αυτό αξίζει αυτές τις ταινίες να τις προσεγγίζουμε με κριτική ματιά, αναγνωρίζοντας τόσο τη σημασία τους όσο και τα όριά τους.
Για έναν φωτογράφο πάντως, το ενδιαφέρον εστιάζεται στον τρόπο με τον οποίο η εικόνα δημιουργεί την κινηματογραφική παρουσία δηλαδή στη στάση του σώματος, στο κοστούμι, στη σχέση του προσώπου με τον δρόμο και στον τρόπο που το φως διαμορφώνει την ατμόσφαιρα. Το ερώτημα είναι αν η εικόνα δίνει στον χαρακτήρα δύναμη και φωνή ή αν τον μετατρέπει απλά σε θέαμα για τον θεατή.
L.A. Rebellion: Ένα νέο βλέμμα στον μαύρο αμερικανικό κινηματογράφο
Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και τις επόμενες δύο δεκαετίες, μια ομάδα Αφρικανών και Αφροαμερικανών φοιτητών της κινηματογραφικής σχολής του UCLA διαμόρφωσε ένα από τα σημαντικότερα ανεξάρτητα κινηματογραφικά κινήματα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ομάδα έγινε γνωστή ως L.A. Rebellion και περιλάμβανε δημιουργούς όπως ο Charles Burnett, ο Haile Gerima, η Julie Dash, ο Billy Woodberry, η Barbara McCullough και ο Jamaa Fanaka.
Το L.A. Rebellion δεν υπήρξε κινηματογραφικό ρεύμα με αυστηρούς αισθητικούς κανόνες. Οι δημιουργοί του είχαν διαφορετικές καταβολές και καλλιτεχνικές προσεγγίσεις, αλλά μοιράζονταν την επιθυμία να απομακρυνθούν από τις συμβάσεις του Χόλιγουντ και να αφηγηθούν ιστορίες που συνδέονταν με την καθημερινότητα και την πολιτισμική εμπειρία των της κοινότητας των μαύρων κατοίκων.
Killer of Sheep: Η κινηματογραφική φωτογραφία του Charles Burnett
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του κινήματος είναι η ταινία Killer of Sheep (1977) του Charles Burnett, ο οποίος ανέλαβε τη σκηνοθεσία και τη διεύθυνση φωτογραφίας. Γυρισμένο σε 16mm και ολοκληρωμένο σε διάστημα αρκετών ετών, το φιλμ παρακολουθεί τη ζωή του Stan, ενός εργαζόμενου σε σφαγείο στο Watts του Los Angeles που η μονότονη και αποκρουστική δουλειά του τον έχει οδηγήσει σε μια κατάσταση συναισθηματικής αποξένωσης, χρόνιας αϋπνίας και κατάθλιψης.
Η ασπρόμαυρη φωτογραφία, οι πραγματικοί χώροι, οι μη επαγγελματίες ηθοποιοί και η κινηματογράφηση με το χέρι δημιουργούν μια αίσθηση εγγύτητας. Ο Burnett βρίσκει νοήματα και ποίηση σε απλές στιγμές πχ στα παιδιά που παίζουν στις ταράτσες, σε ανθρώπους που χορεύουν στο σαλόνι, σε πρόσωπα που κουβαλούν την κούραση μιας δύσκολης ημέρας. Η καθημερινότητα αποκτά κινηματογραφική αξία χωρίς να εξωραΐζεται ή να μετατρέπεται σε θέαμα.
Έχει σημασία ότι η αμεσότητα της ταινίας δεν προέκυψε αποκλειστικά από τον αυτοσχεδιασμό. Σύμφωνα με το UCLA Film & Television Archive, σημαντικό μέρος του Killer of Sheep είχε σχεδιαστεί με storyboard. Αυτό μας θυμίζει ότι το φυσικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει απαραίτητα απουσία προετοιμασίας. Μια σκηνή μπορεί να μοιάζει αυθόρμητη και ταυτόχρονα να έχει σχεδιαστεί με μεγάλη ακρίβεια.
Για τους φωτογράφους δρόμου και τους δημιουργούς ντοκιμαντέρ, το μάθημα είναι ουσιαστικό. Η καθημερινότητα δεν χρειάζεται να εντυπωσιάζει για να έχει νόημα και ενδιαφέρον. Μερικές φορές, η πιο ουσιαστική εικόνα βρίσκεται σε μια απλή χειρονομία, σε μια σιωπή ή στη σχέση ενός ανθρώπου με τον χώρο όπου ζει.
New Black Cinema: Spike Lee και η νέα εποχή του μαύρου αμερικανικού σινεμά
Στο Do the Right Thing (1989), ο Spike Lee και ο διευθυντής φωτογραφίας Ernest Dickerson δημιουργούν μια από τις πιο χαρακτηριστικές χρωματικές ταυτότητες του σύγχρονου αμερικανικού κινηματογράφου. Η ιστορία εκτυλίσσεται σε μια γειτονιά του Brooklyn κατά τη διάρκεια μιας εξαιρετικά ζεστής καλοκαιρινής ημέρας, καθώς οι καθημερινές εντάσεις ανάμεσα στους κατοίκους κλιμακώνονται.
Ο Dickerson αντιμετώπισε τη ζέστη ως βασικό οπτικό στοιχείο της ταινίας. Η συνεργασία του με τον Spike Lee ξεκίνησε ήδη από την προετοιμασία, με συζητήσεις για το πώς θα μπορούσε η φωτογραφία να κάνει τον θεατή να αισθανθεί τη θερμοκρασία της ημέρας. Η επιλογή του δρόμου, ο προσανατολισμός του και η διαχείριση του διαθέσιμου ηλιακού φωτός αποτέλεσαν μέρος αυτής της προετοιμασίας.
Η εικόνα βασίζεται σε έντονες θερμές αποχρώσεις, κόκκινα και πορτοκαλί στοιχεία, σκληρό καλοκαιρινό φως και δυνατές χρωματικές αντιθέσεις. Το χρώμα δεν λειτουργεί απλώς ως αισθητική επιλογή, αλλά ενισχύει την ένταση που συσσωρεύεται στη γειτονιά. Η κάμερα κινείται μέσα στον ρυθμό της κοινότητας, παρακολουθώντας πρόσωπα, κινήσεις, ρούχα, τοίχους και δρόμους σαν να αποτελούν όλα μέρη της ίδιας ζωντανής ατμόσφαιρας.
Η φωτογραφία του Ernest Dickerson τιμήθηκε με το βραβείο Καλύτερης Φωτογραφίας από τον New York Film Critics Circle για το 1989. Η διάκριση αναγνώρισε μια δουλειά στην οποία η κινηματογραφική εικόνα δεν υπηρετεί μόνο τη δράση, αλλά μεταφέρει και τη συναισθηματική πίεση του περιβάλλοντος.
Για τους φωτογράφους, το Do the Right Thing αποτελεί εξαιρετική μελέτη της σχέσης ανάμεσα στο χρώμα και στο συναίσθημα. Παρατηρήστε πώς ένα θερμό φόντο επηρεάζει την παρουσία ενός προσώπου, πώς ένα κόκκινο στοιχείο τραβά το βλέμμα και πώς η ένταση της παλέτας αλλάζει την αίσθηση του χώρου. Μια χρήσιμη άσκηση είναι να επιλέξει κάποιος τρία καρέ με διαφορετικές αποχρώσεις και να περιγράψει τη συναισθηματική θερμοκρασία του καθενός ξεχωριστά. Το ζητούμενο πάντως δεν είναι να αντιγράψουμε την παλέτα του Dickerson, αλλά να ανακαλύψουμε τι θέλει να εκφράζει το δικό μας χρώμα.
Moonlight: ο James Laxton : Χρώμα, φως και οπτική αφήγηση
Η συνεργασία του σκηνοθέτη Barry Jenkins με τον διευθυντή φωτογραφίας James Laxton στα Moonlight (2016) και If Beale Street Could Talk (2018) αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα σύγχρονης κινηματογραφικής φωτογραφίας. Οι δύο δημιουργοί ανέπτυξαν μια κοινή οπτική γλώσσα, στην οποία το φως, το χρώμα και η κίνηση της κάμερας συνδέονται στενά με την ψυχολογία των χαρακτήρων.
Το Moonlight ακολουθεί τρεις περιόδους της ζωής του Chiron, ενός νεαρού μαύρου άνδρα που μεγαλώνει στο Miami και προσπαθεί να κατανοήσει την ταυτότητα, τη σεξουαλικότητα και τη θέση του στον κόσμο. Η ταινία αφηγείται την ιστορία του μέσα από τρία κεφάλαια, με διαφορετικούς ηθοποιούς να ενσαρκώνουν τον ίδιο χαρακτήρα σε διαφορετικές ηλικίες.
Η φωτογραφία του Laxton ξεχωρίζει για τη χρήση του χρώματος, τις προσεκτικά σχεδιασμένες κοντινές λήψεις και την αίσθηση οικειότητας που δημιουργεί η κάμερα. Η εικόνα δεν επιδιώκει να εξηγήσει κάθε συναίσθημα. Αντίθετα, αφήνει χώρο στη σιωπή, στην αβεβαιότητα και στις μικρές κινήσεις που αποκαλύπτουν όσα οι χαρακτήρες δυσκολεύονται να εκφράσουν με λόγια.
Η κάμερα πλησιάζει τα πρόσωπα, ακολουθεί τις κινήσεις τους και συχνά δημιουργεί την αίσθηση ότι ο θεατής βρίσκεται μέσα στην εμπειρία τους. Το φως και οι αποχρώσεις του μπλε, του πράσινου και των θερμών τόνων λειτουργούν ως μέρος της συναισθηματικής αφήγησης, χωρίς να μετατρέπονται σε εντυπωσιασμό.
Το Moonlight κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας το 2017, ενώ ο James Laxton ήταν υποψήφιος για Όσκαρ Φωτογραφίας. Η ταινία απέσπασε επίσης το Όσκαρ Β΄ Ανδρικού Ρόλου για τον Mahershala Ali και το Όσκαρ Διασκευασμένου Σεναρίου για τον Barry Jenkins και τον Tarell Alvin McCraney.
Για τους φωτογράφους, η ταινία προσφέρει ένα σημαντικό μάθημα: η εγγύτητα δεν είναι μόνο θέμα απόστασης από το πρόσωπο. Είναι και θέμα εμπιστοσύνης, χρόνου και παρατήρησης. Πριν επιλέξουμε φακό ή φωτισμό, καλό είναι να αναρωτηθούμε τι αισθάνεται ο άνθρωπος που φωτογραφίζουμε και πόσο κοντά θα θέλαμε να τον πλησιάσουμε.
Afrofuturism: Η μαύρη ταυτότητα μέσα από την επιστημονική φαντασία
Το Black Panther (2018) του Ryan Coogler αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα παραδείγματα της παρουσίας του Afrofuturism στον σύγχρονο κινηματογράφο. Η διευθύντρια φωτογραφίας Rachel Morrison, η οποία είχε ήδη ξεχωρίσει με τη δουλειά της στο Mudbound, ανέλαβε να συμβάλει στη δημιουργία της οπτικής ταυτότητας της Wakanda, μιας φανταστικής αφρικανικής χώρας με εξαιρετικά προηγμένη τεχνολογία.
Το Afrofuturism δεν είναι αποκλειστικά κινηματογραφικό ρεύμα. Είναι μια ευρύτερη πολιτισμική και καλλιτεχνική προσέγγιση που συνδέει την αφρικανική διασπορά, την ιστορία, την τεχνολογία, τη μουσική και την επιστημονική φαντασία. Στο Black Panther, αυτή η οπτική συναντά την αφρικανική πολιτισμική κληρονομιά και τη φαντασία ενός μέλλοντος στο οποίο η Wakanda δεν έχει βιώσει την αποικιοκρατική υποταγή που σημάδεψε πολλές αφρικανικές κοινωνίες.
Η φωτογραφία της Morrison κινείται ανάμεσα σε διαφορετικές κλίμακες: από τα κοντινά πορτρέτα και τις ανθρώπινες σχέσεις μέχρι τα μεγάλα τοπία, τις τεχνολογικές εγκαταστάσεις και τις σκηνές δράσης. Η εικόνα χρειάζεται να διατηρήσει την ανθρώπινη διάσταση των χαρακτήρων, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζει έναν κόσμο με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, χρωματική ταυτότητα και οπτική πολυπλοκότητα.
Η συνεργασία της Morrison με τον Coogler βασίστηκε στην ιδέα ότι η ταινία δεν έπρεπε να λειτουργεί ως μια συμβατική περιπέτεια super heroes. Όπως έχει αναφέρει η ίδια σε συνέντευξή της στο American Cinematographer, την ενδιέφερε ιδιαίτερα η ανθρώπινη διάσταση της ιστορίας και το μήνυμα που μεταφέρει για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τους άλλους.
Το Black Panther τιμήθηκε με τρία Όσκαρ, για τη μουσική, τα κοστούμια και τον σχεδιασμό παραγωγής. Δεν ήταν υποψήφιο για Όσκαρ Φωτογραφίας, επομένως η διάκριση της Rachel Morrison που πρέπει να αναφερθεί ξεχωριστά είναι η ιστορική υποψηφιότητά της για το Mudbound (2017), η οποία την έκανε την πρώτη γυναίκα υποψήφια στην κατηγορία της κινηματογραφικής φωτογραφίας.
Για τους φωτογράφους, το Black Panther αποτελεί μελέτη στη δημιουργία ενός συνεκτικού οπτικού κόσμου. Η πρόκληση δεν είναι μόνο να φωτιστεί σωστά ένα πρόσωπο ή να αποδοθεί εντυπωσιακά ένα σκηνικό, αλλά να αποκτήσει κάθε χώρος, αντικείμενο και χρώμα τη δική του θέση μέσα στην ιστορία.
Οι σημαντικοί δημιουργοί πίσω από την εικόνα
Η ιστορία του Black American Cinema δεν μπορεί να περιοριστεί σε λίγες ταινίες ή σε μια συγκεκριμένη γενιά σκηνοθετών. Περιλαμβάνει δημιουργούς που εργάστηκαν σε ανεξάρτητες παραγωγές, σε πειραματικές ταινίες, σε κοινωνικά δράματα, σε είδη του εμπορικού κινηματογράφου και σε μεγάλες παραγωγές του Χόλιγουντ.
Ανάμεσα στους σκηνοθέτες που αξίζει να γνωρίσει κανείς βρίσκονται ο Oscar Micheaux, ο Melvin Van Peebles, ο Gordon Parks, ο Charles Burnett, ο Haile Gerima, η Julie Dash, ο Spike Lee, ο John Singleton, η Kasi Lemmons, η Ava DuVernay, ο Barry Jenkins και ο Ryan Coogler. Οι δημιουργοί αυτοί δεν μοιράζονται απαραίτητα την ίδια αισθητική ή τις ίδιες θεματικές, αλλά έχουν συμβάλει με διαφορετικούς τρόπους στη διεύρυνση της παρουσίας των μαύρων δημιουργών στον αμερικανικό κινηματογράφο.
Στη διεύθυνση φωτογραφίας, ιδιαίτερη θέση έχουν ο Ernest Dickerson, ο James Laxton, ο Bradford Young, η Rachel Morrison και ο Toby Oliver. Ο Dickerson ανέδειξε τη δύναμη του χρώματος και της ατμόσφαιρας στο Do the Right Thing, ο Laxton ανέπτυξε μαζί με τον Jenkins μια φωτογραφία στενά συνδεδεμένη με την ψυχολογία των χαρακτήρων, ενώ ο Young ξεχώρισε για τη δουλειά του στο Arrival και σε άλλες ταινίες με ιδιαίτερη οπτική ταυτότητα.
Η Rachel Morrison κινήθηκε ανάμεσα στον κοινωνικό ρεαλισμό του Mudbound και στις απαιτήσεις μιας μεγάλης παραγωγής όπως το Black Panther. Η υποψηφιότητά της για Όσκαρ Φωτογραφίας για το Mudbound το 2018 αποτέλεσε ιστορικό γεγονός για την εκπροσώπηση των γυναικών στον κλάδο. Ο Toby Oliver, από την άλλη, συνέβαλε στη δημιουργία της σταδιακά αυξανόμενης ψυχολογικής έντασης του Get Out του Jordan Peele, χρησιμοποιώντας την εικόνα για να μετατρέψει ένα φαινομενικά οικείο περιβάλλον σε χώρο αβεβαιότητας και απειλής.
Η αναφορά σε αυτούς τους δημιουργούς δεν σημαίνει ότι κάθε ταινία τους ανήκει στο ίδιο ιστορικό ή αισθητικό ρεύμα. Μας βοηθά, όμως, να παρακολουθήσουμε τη διεύρυνση των δυνατοτήτων της μαύρης κινηματογραφικής δημιουργίας, από τις ανεξάρτητες παραγωγές μέχρι τις διεθνείς κινηματογραφικές διακρίσεις.
Βραβευμένες ταινίες και σημαντικές διακρίσεις
Οι βραβεύσεις δεν αποτελούν το μοναδικό μέτρο της καλλιτεχνικής αξίας μιας ταινίας, αλλά μας βοηθούν να κατανοήσουμε πώς ορισμένα έργα αναγνωρίστηκαν από την κινηματογραφική βιομηχανία και τους θεσμούς της.
Killer of Sheep (1977) — Charles Burnett: Το 1990 εντάχθηκε στο National Film Registry της Library of Congress, ενώ σήμερα θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα του L.A. Rebellion.
Do the Right Thing (1989) — Spike Lee / Ernest Dickerson: Ο Ernest Dickerson κέρδισε το βραβείο Καλύτερης Φωτογραφίας από τον New York Film Critics Circle για το 1989.
Moonlight (2016) — Barry Jenkins / James Laxton: Η ταινία κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας το 2017, ενώ ο James Laxton ήταν υποψήφιος για Όσκαρ Φωτογραφίας.
Mudbound (2017) — Dee Rees / Rachel Morrison: Η Rachel Morrison έγινε η πρώτη γυναίκα που προτάθηκε για Όσκαρ Φωτογραφίας, το 2018.
Black Panther (2018) — Ryan Coogler / Rachel Morrison: Η ταινία κέρδισε τρία Όσκαρ, για τη μουσική, τα κοστούμια και τον σχεδιασμό παραγωγής, χωρίς να είναι υποψήφια για Όσκαρ Φωτογραφίας.
Arrival (2016) — Denis Villeneuve / Bradford Young: Ο Bradford Young ήταν υποψήφιος για Όσκαρ Φωτογραφίας για την ταινία, το 2017.
Μια άσκηση για το φωτογραφικό βλέμμα
Αν ασχολείστε με τη φωτογραφία, δοκιμάστε να παρακολουθήσετε μια σκηνή δύο φορές. Στην πρώτη προβολή ακολουθήστε τους ανθρώπους και τις κινήσεις τους. Στη δεύτερη, αφήστε την προσοχή σας να στραφεί αποκλειστικά στο φως: παρατηρήστε τι παραμένει στη σκιά, ποιο χρώμα επανέρχεται, πόσο κοντά επιτρέπεται να βρεθεί η κάμερα και τι αλλάζει όταν ένα σώμα κινείται προς την άκρη του κάδρου.
Στη συνέχεια, επιλέξτε μία δική σας φωτογραφία και κάντε τις ίδιες ερωτήσεις. Τι ζητάτε από τον θεατή να προσέξει; Τι αφήνετε εκτός εικόνας; Ποια σχέση δημιουργείτε με τον άνθρωπο που φωτογραφίζετε; Πριν αναζητήσετε μια τεχνική λύση, προσπαθήστε να καταλάβετε τι θέλετε να εκφράσει η εικόνα.
Η ιστορία του Black American Cinema μάς θυμίζει ότι η κινηματογραφική εικόνα δεν είναι ποτέ εντελώς ουδέτερη. Κάθε φορά που στεκόμαστε μπροστά σε ένα πρόσωπο, επιλέγουμε πώς θα το κοιτάξουμε, τι θα αναδείξουμε και τι θα αφήσουμε να παραμείνει στη σκιά.
Συχνές ερωτήσεις για το Black American Cinema
Τι είναι το Black American Cinema;
Ο όρος περιγράφει το ευρύ πεδίο της κινηματογραφικής δημιουργίας Αφροαμερικανών και άλλων μαύρων δημιουργών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν πρόκειται για ένα ενιαίο κινηματογραφικό είδος, αλλά για μια ιστορική και πολιτισμική διαδρομή που περιλαμβάνει διαφορετικά ρεύματα, ανεξάρτητες παραγωγές και ταινίες του εμπορικού κινηματογράφου.
Ποια είναι τα σημαντικότερα κινηματογραφικά ρεύματα του Black American Cinema;
Σημαντικοί σταθμοί είναι τα πρώιμα race films, το Blaxploitation της δεκαετίας του 1970, το L.A. Rebellion που αναπτύχθηκε γύρω από το UCLA από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, καθώς και το New Black Cinema που αναδείχθηκε κυρίως από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 και έγινε ιδιαίτερα ορατό στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Το Afrofuturism αποτελεί ευρύτερο πολιτισμικό και καλλιτεχνικό πεδίο που έχει επηρεάσει και τον κινηματογράφο.
Ποιες ταινίες αξίζει να δει κάποιος για να γνωρίσει την αισθητική του;
Μια καλή αρχή είναι τα Within Our Gates, Shaft, Sweet Sweetback’s Baadasssss Song, Killer of Sheep, Daughters of the Dust, Do the Right Thing, Boyz n the Hood, Moonlight, Get Out και Black Panther. Οι ταινίες αυτές προέρχονται από διαφορετικές περιόδους και δεν έχουν κοινή αισθητική, προσφέρουν όμως μια αντιπροσωπευτική εικόνα της ποικιλίας του Black American Cinema.
Τι ήταν οι Shirley cards και γιατί ενδιαφέρουν τους φωτογράφους;
Ήταν εικόνες αναφοράς που χρησιμοποιούνταν στα φωτογραφικά εργαστήρια για τη ρύθμιση της έγχρωμης εκτύπωσης. Για πολλά χρόνια βασίζονταν κυρίως σε λευκά μοντέλα, γεγονός που περιόριζε την αντιπροσώπευση διαφορετικών τόνων δέρματος στα πρότυπα αναφοράς. Η ιστορία τους μάς βοηθά να κατανοήσουμε γιατί η σωστή απόδοση της επιδερμίδας απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση του φωτός, της υφής και των χρωματικών τόνων.
Το φυσικό ύφος μιας ταινίας σημαίνει ότι δεν έχει γίνει κάποια προεργασία;
Όχι. Μια ταινία μπορεί να έχει αίσθηση αυθορμητισμού και ταυτόχρονα να είναι προσεκτικά σχεδιασμένη. Το Killer of Sheep, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί μη επαγγελματίες ηθοποιούς και πραγματικούς χώρους, αλλά σημαντικό μέρος του είχε προετοιμαστεί με storyboard. Η φυσικότητα της εικόνας δεν εξαρτάται από την απουσία σχεδιασμού, αλλά από το πόσο πειστικά ο σχεδιασμός υπηρετεί τη ζωή της σκηνής.
Ποια είναι η σχέση του Afrofuturism με το Black Panther;
Το Afrofuturism συνδέει την αφρικανική διασπορά, την ιστορία, την τεχνολογία και τη φαντασία, δημιουργώντας εναλλακτικές εικόνες για το παρελθόν και το μέλλον. Στο Black Panther, η Wakanda παρουσιάζεται ως ένας τεχνολογικά προηγμένος αφρικανικός κόσμος που συνδυάζει πολιτισμικές παραδόσεις, επιστημονική φαντασία και σύγχρονη αρχιτεκτονική.
Ποιοι μαύροι δημιουργοί έχουν διακριθεί για τη δουλειά τους στη διεύθυνση φωτογραφίας;
Ανάμεσα στους δημιουργούς που αξίζει να γνωρίσει κανείς βρίσκονται ο Ernest Dickerson, ο James Laxton και ο Bradford Young. Η Rachel Morrison έχει επίσης ιδιαίτερη θέση στην ιστορία του κλάδου, καθώς έγινε η πρώτη γυναίκα που προτάθηκε για Όσκαρ Φωτογραφίας, για το Mudbound το 2018. Η δουλειά της στο Black Panther αποτελεί επίσης σημαντικό παράδειγμα φωτογραφίας σε μεγάλη παραγωγή.
Ποια είναι η σωστή έκθεση όταν φωτογραφίζουμε διαφορετικούς τόνους δέρματος;
Δεν υπάρχει μία καθολική ρύθμιση έκθεσης που να λειτουργεί για κάθε πρόσωπο και κάθε συνθήκη φωτισμού. Η επιλογή εξαρτάται από το φως, την ανακλαστικότητα της επιδερμίδας, το περιβάλλον και το επιθυμητό αποτέλεσμα. Κάντε δοκιμές, ελέγξτε τις φωτεινές περιοχές και τις σκιές και αποφασίστε ποια απόδοση υπηρετεί καλύτερα το συγκεκριμένο πορτρέτο, χωρίς να προσπαθείτε να εξισώσετε όλα τα πρόσωπα σε ένα κοινό επίπεδο φωτεινότητας.
Πηγές και βιβλιογραφία
Ιστορία του Black American Cinema και race films
Blaxploitation και κινηματογραφικά ρεύματα
Duke University Libraries — From Blackface to Blaxploitation: 1970s
Edinburgh University Press — The Style of Sleaze: The American Exploitation Film, 1959–1977
L.A. Rebellion και Charles Burnett
Φωτογραφία, χρώμα και απόδοση της επιδερμίδας
Do the Right Thing και Ernest Dickerson
Moonlight, James Laxton και βραβεία
Rachel Morrison και Black Panther
Σχετικά Άρθρα
Βιτόριο Στοράρο και Μπερνάρντο Μπερτολούτσι - Κινηματογραφική αφήγηση , Φως και Χρώμα
Διαβάστε περισσότερα άρθρα για τον Κινηματογράφο και την Φωτογραφία
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου